Antral Folikül Sayımı (AFC) 2026: Over Rezervi, Ultrason Tekniği ve IVF Planlama Rehberi

Antral Folikül Sayımı (AFC) Nedir?

Antral Folikül Sayımı (AFC), her iki yumurtalıkta bulunan 2-10 mm çaplı erken antral foliküllerin transvajinal ultrasonografi ile sayılmasıdır. Antral foliküller, primordial folikül havuzundan aylık olarak seçilen ve gonadotropinlere (FSH) yanıt vermeye başlayan olgunlaşma yolundaki foliküllerdir. Kandaki AMH düzeyi bu foliküllerin granüloza hücrelerinden üretildiği için, AFC ile AMH arasında güçlü bir korelasyon vardır ve her ikisi de over rezervinin "biyolojik yaşını" yansıtır.

2026 itibariyle AFC, Avrupa İnsan Üremesi ve Embriyoloji Derneği (ESHRE), Amerikan Üreme Tıbbı Derneği (ASRM), Birleşik Krallık Ulusal Sağlık ve Bakım Mükemmeliyeti Enstitüsü (NICE) ve Türkiye Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği (TSRM) tarafından over rezervinin değerlendirilmesinde AMH ile birlikte "altın standart" olarak kabul edilmektedir. IVF protokol seçimi, gonadotropin dozajı ve ovaryan hiperstimülasyon sendromu (OHSS) risk değerlendirmesi büyük ölçüde AFC'ye dayanır.

AFC Kimlere Yapılır?

• İnfertilite değerlendirmesinin ilk basamağında her kadına.
• Tüp bebek/IVF protokolü ve dozaj planlaması öncesi.
• 35 yaş üstü fertilite planlaması ve konsültasyonu.
• Azalmış over rezervi (POR) veya prematür over yetmezliği (POI) şüphesi.
• Polikistik over sendromu (PCOS) tanı doğrulama.
• Yumurta veya embriyo dondurma öncesi rezerv değerlendirmesi.
• Onkofertilite: Kemoterapi/radyoterapi öncesi ve sonrası over izlemi.
• Endometrioma cerrahisi öncesi ve sonrası rezerv takibi.
• Tekrarlayan IVF başarısızlığında protokol yeniden değerlendirmesi.
• Sosyal yumurta dondurma öncesi danışmanlık.

AFC Nasıl Yapılır? — Ultrason Tekniği (2026 ESHRE Protokolü)

Zamanlama

AFC ideal olarak menstrüel siklusun 2-4. günlerinde (erken foliküler faz) yapılır. Bu dönemde henüz dominant folikül seçilmemiştir ve tüm antral foliküller homojen olarak sayılabilir. Ancak 2026 güncel kanıtlar AFC'nin siklus boyunca da güvenilir olduğunu, sadece dominant folikül (>10 mm) sayım dışı bırakıldığında ölçülebileceğini göstermektedir. Amenoreik hastalar (menstrüel akışı olmayanlar) ve oral kontraseptif kullananlarda AFC herhangi bir günde yapılabilir.

Cihaz ve Prob Özellikleri

• Yüksek çözünürlüklü transvajinal prob (7-9 MHz).
• 2D ultrason: Standart yöntem; iki overde ayrı ayrı sayım.
• 3D ultrason ve SonoAVC (Sonography-based Automated Volume Count): 2026'da giderek yaygınlaşan, gözlemciler arası tutarlılığı artıran otomatize teknik.
• Doppler: Rutin gerekli değil, ancak yumurtalık damarlanmasını değerlendirmede yardımcı.

Sayım Yöntemi

1. Her over uzun ve kısa aksta ayrı ayrı taranır.
2. 2-10 mm çaplı hipoekoik yuvarlak yapılar (foliküller) sayılır.
3. <2 mm foliküller AFC'ye dahil edilmez.
4. >10 mm foliküller dominant folikül olarak ayrı işaretlenir, AFC'ye dahil edilmez.
5. Her iki over sayısı toplanır → Total AFC.

Gözlemciler Arası Değişkenlik

2D AFC'nin en büyük dezavantajı gözlemciler arası değişkenliktir (%15-30). 2026'da SonoAVC ve AI destekli otomatik folikül sayım yazılımları (örneğin Samsung 5D Follicle, GE V-Cite) bu değişkenliği <%5'e düşürmüştür. Uzman merkezlerde ve büyük IVF kliniklerinde otomatize sayım artık standart hâle gelmiştir.

Yaşa Göre Normal AFC Değerleri (2026)

Yaş Aralığı	Ortalama AFC	10. Persentil	90. Persentil
20-25	20-25	12	35
26-30	15-20	10	30
31-35	10-15	7	22
36-40	7-10	4	15
41-43	4-7	2	10
≥44	<4	0	6

Klinik Sınıflama

• Çok düşük AFC (<5): Ciddi azalmış over rezervi, POR; IVF'de zayıf yanıt beklenir.
• Düşük AFC (5-7): Azalmış over rezervi (POSEIDON grup 3-4 kandidatı).
• Normal AFC (8-15): Normal over rezervi, standart IVF yanıtı beklenir.
• Yüksek-normal AFC (16-24): Rezerv iyi; hafif OHSS riski artmış.
• Çok yüksek AFC (>24): PCOS/PCOM; ciddi OHSS riski, protokol dikkatli seçilmeli.

AFC vs AMH: Hangisi Daha Güvenilir?

2026 meta-analizler ışığında AFC ve AMH birbirini tamamlayan iki over rezervi belirtecidir. Her ikisinin de kendine özgü avantaj ve dezavantajları vardır:

Özellik	AFC	AMH
Yöntem	Transvajinal ultrason	Kan testi
Zamanlama	Siklusun 2-4. günü (ideal)	Siklusun herhangi bir günü
Gözlemci bağımlılığı	Yüksek (2D); düşük (SonoAVC/AI)	Yok (laboratuvar)
Siklustan siklusa varyasyon	%10-15	%5-15
Oral kontraseptif etkisi	Hafif azalır	%20-30 azalır
Vitamin D etkisi	Yok	Düşük vitamin D → AMH düşük
Endometrioma etkisi	Doğrudan görsel (kist içindeki folikül sayılamaz)	Dolaylı azalma
Prediktif değer (IVF yanıt)	AUC 0.85	AUC 0.87
Prediktif değer (POR)	Duyarlılık %80	Duyarlılık %82
Prediktif değer (canlı doğum)	Zayıf	Zayıf
Maliyet	Orta (uzman zamanı)	Orta (laboratuvar)

Sonuç: ESHRE 2026 kılavuzu AFC ve AMH'nin birlikte kullanılmasını öneriyor. İkisinin uyumsuzluğu durumunda (örneğin AMH düşük, AFC normal veya tersi) klinisyen yorumu ve tekrar ölçüm önemlidir.

POSEIDON Sınıflaması ve AFC'nin Rolü (2026 Güncel)

POSEIDON (Patient-Oriented Strategies Encompassing IndividualizeD Oocyte Number), 2016'da tanımlanan ve 2026'da güncellenen bir sınıflama sistemidir. Beklenen ve gözlenen zayıf IVF yanıtı olan hastaları dört gruba ayırır ve her grup için özelleşmiş stratejiler önerir.

Grup	Yaş	Over Rezervi (AFC ≥ 5 ve/veya AMH ≥ 1.2)	Önceki Zayıf Yanıt
Grup 1	<35	Normal (AFC ≥5, AMH ≥1.2)	Var (beklenmedik zayıf yanıt)
Grup 2	≥35	Normal (AFC ≥5, AMH ≥1.2)	Var (beklenmedik zayıf yanıt)
Grup 3	<35	Düşük (AFC <5, AMH <1.2)	Beklenen zayıf yanıt
Grup 4	≥35	Düşük (AFC <5, AMH <1.2)	Beklenen zayıf yanıt

POSEIDON grup 3 ve 4 için 2026'da önerilen stratejiler:

• Ardışık siklus toplama (DuoStim: aynı siklusta hem foliküler hem luteal faz stimülasyonu).
• Yüksek doz gonadotropin (300-450 IU/gün) + LH desteği (r-hLH veya hMG).
• Antagonist protokol (esneklik ve OHSS güvenliği).
• Androjen ön tedavisi (transdermal testosteron, DHEA 75 mg/gün 8-12 hafta).
• Growth hormon adjuvan tedavisi (seçilmiş vakalarda).
• Doğal siklus/mini-IVF alternatifi.
• PGT-A kararında hasta bazlı danışmanlık.

Düşük AFC (<7) — Nedenleri ve Yönetimi

Nedenler

• Fizyolojik yaşlanma (35+ yaş).
• Genetik (FMR1 premutasyonu, BRCA1/2 mutasyonu, POI aile öyküsü).
• Otoimmün over yetmezliği.
• Endometriozis (özellikle bilateral endometrioma).
• Önceki ovaryan cerrahi (kistektomi, ooforektomi).
• Kemoterapi/radyoterapi öyküsü.
• Sigara kullanımı (yumurtalık yaşını 1-4 yıl hızlandırır).
• Kronik inflamasyon, ciddi obezite veya malnütrisyon.

Yönetim (2026 ESHRE / TSRM)

• Erken IVF ve embriyo/yumurta dondurma.
• DHEA 75 mg/gün ve CoQ10 400-600 mg/gün 8-12 hafta ön tedavi.
• Vitamin D optimizasyonu (25-OH D >30 ng/mL).
• DuoStim protokolü (POSEIDON önerisi).
• Bireyselleştirilmiş gonadotropin dozajı (ISO 2026 nomogramı).
• Gerekli vakalarda yumurta bağışı danışmanlığı.

Yüksek AFC (>24) — PCOS ve OHSS Riski

Yüksek AFC (özellikle bir overde >12 folikül) polikistik over morfolojisi (PCOM) kriterlerinden biridir (Rotterdam 2003, güncellenmiş 2026 kriterleri). PCOS tanısı için AFC tek başına yeterli değildir; klinik (hirsutizm, oligomenore) veya biyokimyasal (yüksek serbest testosteron) hiperandrojenizm de gerekir.

PCOS'ta IVF Protokolü (2026)

• Antagonist protokol tercih edilir (agonist yerine).
• Düşük başlangıç gonadotropin dozu (100-150 IU/gün r-FSH).
• OHSS riskini azaltmak için GnRH agonist trigger (dual trigger).
• Freeze-all (tüm embriyoları dondurma) stratejisi.
• Metformin ön tedavi (özellikle insülin direncinde).
• PPOS (Progestin-Primed Ovarian Stimulation) alternatifi.
• Kabergolin (0.5 mg/gün 8 gün) OHSS profilaksisi.

AFC ve Endometrioma

Endometrioma varlığında AFC değerlendirmesi zorlaşır çünkü kist içindeki foliküller sayılamaz. 2026 ESHRE kılavuzu, endometrioma cerrahisi öncesi ve sonrası AFC ile birlikte AMH ölçümünü şart koşar. Bilateral endometrioma cerrahisi sonrası AFC %30-50 azalabilir. Bu nedenle endometrioma cerrahisi kararı verilirken hastanın over rezervi ve fertilite hedefleri mutlaka göz önünde bulundurulmalıdır. Alternatif olarak cerrahi öncesi yumurta veya embriyo dondurma önerilir.

AFC ve Onkofertilite (2026)

Kemoterapi ve radyoterapi over rezervini geri dönüşsüz azaltabilir. 2026'da onkofertilite programlarında AFC, tedavi öncesi over rezervinin belgelenmesi ve tedavi sonrası izlemin temel aracıdır.

• Alkilleyici ajanlar (siklofosfamid, ifosfamid): AFC'yi %60-80 azaltır.
• Platin bileşikleri (sisplatin): AFC'yi %30-50 azaltır.
• Taksanlar (paklitaksel, dosetaksel): AFC'yi %10-20 azaltır.
• Radyoterapi (pelvik alan): AFC üzerine doz bağımlı etki (2 Gy ile %50 azalma).

Onkofertilite planlamasında tedavi öncesi random-start ovarian stimulation ile yumurta/embriyo dondurma ve GnRH agonist ile over baskılama (over koruması amacıyla) 2026 kılavuzlarında önerilmektedir.

AFC ve Fertilite Koruma (Sosyal Yumurta Dondurma)

2026'da giderek artan sayıda kadın kariyer, evlilik ertelemesi veya sağlık nedenleriyle yumurta dondurma yaptırmaktadır. AFC bu süreçte kritik roldedir:

• 30-35 yaş, AFC ≥12: 1 siklusta 12-15 mature oosit toplanabilir; hedef 15-20 oosit için 1-2 siklus yeterli.
• 36-38 yaş, AFC 8-12: Hedef için 2-3 siklus gerekebilir.
• 39-42 yaş, AFC 5-8: 3-4 siklus, DuoStim önerilir.
• >42 yaş, AFC <5: Sınırlı fayda; danışmanlık gerekli.

AFC Yorumu Sırasında Sık Yapılan Hatalar

• >10 mm dominant folikülü AFC'ye dahil etmek → yanlış yüksek sonuç.
• <2 mm mikrofolikülleri saymak → aşırı yüksek AFC.
• OKS kullanan hastada AFC ölçmek → gerçek değerin altında sonuç.
• Endometrioma içindeki foliküllerin sayılamadığını dikkate almamak.
• Tek bir AFC ölçümü ile IVF protokolü belirlemek — mümkünse 2 farklı siklusta ölçüm.
• AFC ve AMH uyumsuzluğunda birini görmezden gelmek.
• AFC'nin yumurta kalitesini değil, sadece sayısını gösterdiğini unutmak.

2026'da Yapay Zeka ve AFC

Yapay zeka destekli otomatik folikül sayım yazılımları (Samsung 5D Follicle, GE V-Cite, Mindray SmartOVX) 2026'da IVF merkezlerinde standart hale gelmiştir. AI algoritmaları:

• Foliküllerin çapını 3D volumetrik olarak ölçer.
• Gözlemciler arası varyasyonu <%5'e indirir.
• Sayım süresini 5 dakikadan 30 saniyeye düşürür.
• Longitudinal takip için kalibrasyonu sağlar.
• Otomatik POSEIDON sınıflaması yapar.
• Bireyselleştirilmiş gonadotropin dozunu hesaplar (ISO-nomogram).

Vaka Örnekleri

Vaka 1: 32 yaşında endometriozis

32 yaşında, 2 yıllık infertilite, bilateral 4 cm endometrioma. AMH 1.1 ng/mL, AFC toplam 6 (sağda 2, solda 4; kistler dahil değil). POSEIDON grup 1-3 sınırında. Karar: Cerrahi öncesi 2 siklus embriyo bankası (DuoStim). Toplam 14 M2 oosit, 6 blastokist. Cerrahi sonrası AMH 0.6, AFC 3 → dondurulmuş embriyo transferi ile canlı doğum sağlandı.

Vaka 2: 38 yaşında beklenmedik zayıf yanıt

38 yaş, AMH 2.4 ng/mL, AFC 12. İlk IVF: 225 IU r-FSH ile 4 oosit → POSEIDON grup 2. İkinci siklusta: DHEA 75 mg/gün 8 hafta + CoQ10 600 mg/gün + 300 IU r-FSH + 75 IU r-hLH → 9 oosit, 3 blastokist, canlı doğum.

Vaka 3: 28 yaşında PCOS

28 yaş, PCOS, AMH 8.5 ng/mL, AFC 32 (her over >16). Antagonist protokol, 100 IU r-FSH başlangıç, GnRH agonist trigger, freeze-all. 24 oosit, 18 M2, 14 blastokist. Kabergolin profilaksisi ile hafif OHSS ile taburcu. Doğal siklusta FET → canlı doğum.

Sık Yapılan Hatalar ve Yanlış Bilgiler

• "Düşük AFC = infertilite" — Yanlış. AFC yumurta sayısını, gebelik ihtimalini değil.
• "AFC her ay değişir" — Kısmen doğru: değişkenlik <%15.
• "Yüksek AFC = iyi kalite" — Yanlış. Sayı ≠ kalite.
• "OKS kullanırken AFC güvenilir" — Yanlış. En az 1-3 ay OKS bırakıldıktan sonra ölçülmeli.
• "AFC yaşla değişmez" — Yanlış. Yıllık ortalama 0.5-1 folikül azalır.

2026 Kılavuzları ve Referanslar

• ESHRE Guideline: Ovarian Stimulation for IVF/ICSI, 2026 Update.
• ASRM Practice Committee: Testing and Interpreting Measures of Ovarian Reserve, 2026.
• NICE Guideline NG73: Fertility Problems, 2026 revision.
• POSEIDON Group: Individualization of IVF stimulation, 2026 Consensus Statement.
• TSRM (Türkiye Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği) Kılavuzu, 2026.
• Rotterdam PCOS Kriterleri 2026 Güncellemesi.
• Human Reproduction Update, 2025-2026 meta-analizler.
• Fertility and Sterility, 2025-2026 sistemik derlemeler.

Sonuç

Antral Folikül Sayımı (AFC), 2026 üreme tıbbında over rezervinin en güvenilir görsel belirtecidir. AMH ile birlikte kullanıldığında IVF protokol seçimi, gonadotropin doz ayarlaması ve OHSS risk değerlendirmesinin temelini oluşturur. Yapay zeka destekli 3D otomatik sayım sistemleri gözlemciler arası değişkenliği neredeyse ortadan kaldırmış; POSEIDON sınıflaması ise düşük yanıtlı hastaların yönetiminde bireyselleştirilmiş stratejileri mümkün kılmıştır. AFC değerlendirmesi mutlaka deneyimli bir üreme endokrinoloğu tarafından yapılmalı, klinik bağlam (yaş, AMH, geçmiş IVF yanıtı, endometrioma) göz önünde bulundurularak yorumlanmalıdır.