Hormon Takibi 2026: IVF ve İnfertilitede Kadın Hormon Testleri Rehberi

Hormon Takibi Nedir ve Neden Önemlidir?

Kadın üreme sistemi, hipotalamus-hipofiz-over aksının (HPO ekseni) ve hipotalamus-hipofiz-tiroid, hipotalamus-hipofiz-adrenal eksenlerinin karmaşık etkileşimi ile çalışır. Bu eksenlerin herhangi birindeki dengesizlik ovulasyon bozukluğu, menstrüel düzensizlik, infertilite ve gebelik kayıplarına yol açabilir. Hormon takibi 2026'da:

• İnfertilite nedenini saptamak,
• Over rezervini belirlemek (AMH, FSH),
• Ovulasyon fonksiyonunu doğrulamak (LH, progesteron),
• IVF stimülasyonunda folikül gelişimini izlemek (E2, LH, P4),
• Trigger zamanlamasını optimize etmek,
• Luteal faz yeterliliğini değerlendirmek,
• Hiperprolaktinemi, tiroid disfonksiyonu, hiperandrojenizm gibi endokrin bozuklukları saptamak,
• Gebelik öncesi endokrin optimizasyon sağlamak

için vazgeçilmezdir.

Bazal Hormon Paneli (Siklus 2-4. Gün)

1. FSH (Folikül Stimüle Edici Hormon)

Hipofiz ön lobundan salgılanır; foliküllerin büyümesini uyarır. Over rezervi azaldığında inhibin B düşer ve FSH artar (negatif geri besleme kaybı). Bazal FSH siklusun 2-4. günü ölçülmelidir.

• Normal: 3-10 IU/L.
• Sınırda / azalmış rezerv: 10-15 IU/L.
• Azalmış rezerv, zayıf IVF yanıtı: >15 IU/L.
• POI şüphesi: >25 IU/L (4 hafta arayla iki ölçüm doğrulaması).
• Hipogonadotropik hipogonadizm: <3 IU/L (LH ile birlikte düşük).

2. LH (Luteinize Edici Hormon)

Hipofiz ön lobundan salgılanır; teka hücrelerinde androjen üretimini ve ovulasyonu tetikler. Bazal LH FSH ile birlikte yorumlanır.

• Normal (foliküler): 2-10 IU/L.
• LH/FSH oranı >2: PCOS'u düşündürür.
• Ovulasyon piki: 20-100 IU/L (siklus ortası).
• Hipogonadotropik hipogonadizm: <2 IU/L.

3. Östradiol (E2)

Granüloza hücrelerinden salgılanır; folikül gelişiminin en önemli belirtecidir. Bazal E2 FSH ile birlikte yorumlanmalıdır.

• Bazal normal: <80 pg/mL.
• Bazal E2 >80 pg/mL: Yanıltıcı normal FSH; azalmış rezerv olabilir.
• Foliküler faz: Artan folikül boyutuyla lineer artış.
• Preovulatuar pik: 200-400 pg/mL/dominant folikül.
• Luteal faz: 100-200 pg/mL.

4. AMH (Anti-Müllerian Hormon)

Siklustan bağımsız; over rezervinin en güvenilir tek belirteci. Detaylar için ayrı AMH sayfamıza bakınız. Genel eşikler: <1.1 düşük, 1.1-3.5 normal, >3.5 yüksek (PCOS/PCOM olasılığı).

5. Prolaktin

Hipofiz ön lobundan salgılanır; süt üretimi ile ilişkilidir. Yüksek prolaktin GnRH pulsatilitesini baskılar ve ovulasyon bozukluğuna yol açar. Sabah aç karnına, dinlenmiş halde, meme muayenesinden önce ölçülmelidir.

• Normal (kadın): 4-25 ng/mL.
• Hiperprolaktinemi: >25 ng/mL (tekrar ölçüm ile doğrulama).
• Makroprolaktinemi: Semptomsuz yüksek prolaktin; PEG çöktürme testi.
• Prolaktinoma şüphesi: >100 ng/mL veya progressif artış → hipofiz MRG.

Tedavi: Kabergolin 0.25-0.5 mg haftada 2 kez veya bromokriptin 2.5-7.5 mg/gün. Fertilite bozukluğu olan tüm hastalarda mutlaka değerlendirilmelidir.

6. TSH ve Serbest T4

Tiroid disfonksiyonu (özellikle subklinik hipotiroidi) infertilite, gebelik kaybı ve preterm doğum ile ilişkilidir. 2026 ATA (American Thyroid Association) kılavuzu fertilite ve gebelik için TSH <2.5 mIU/L hedefler.

• Genel normal TSH: 0.4-4.5 mIU/L.
• Fertilite hedefi: <2.5 mIU/L.
• Subklinik hipotiroidi: TSH 2.5-4.5, normal serbest T4 → L-tiroksin başlanmalı.
• Aşikar hipotiroidi: TSH >4.5 + düşük serbest T4 → L-tiroksin.
• Hipertiroidi: TSH <0.1 + yüksek serbest T4/T3.
• Anti-TPO pozitifse: Otoimmün tiroidit (Hashimoto); daha sıkı TSH kontrolü.

7. Testosteron ve DHEA-S

Kadınlarda over ve adrenal bezden salgılanır. Yüksek değerler PCOS, geç başlangıçlı konjenital adrenal hiperplazi (LOCAH), androjen üreten tümörleri düşündürür.

• Total testosteron (kadın): 15-70 ng/dL.
• Serbest testosteron: 0.3-3.2 pg/mL.
• Total testosteron >150 ng/dL: Androjen üreten tümör şüphesi.
• DHEA-S normal: 30-350 µg/dL (yaşa göre).
• DHEA-S >700 µg/dL: Adrenal tümör şüphesi.
• 17-OH progesteron sabah >2 ng/mL: ACTH stimülasyon testi ile LOCAH araştırılmalı.

8. SHBG (Cinsiyet Hormonu Bağlayıcı Globulin)

Testosteron ve E2'yi bağlar; serbest androjen indeksinin (FAI) hesaplanmasında kullanılır. PCOS ve insülin direncinde SHBG düşer, serbest testosteron artar. FAI = (total testosteron × 100) / SHBG. FAI >5 hiperandrojenizm için sınır.

9. İnsülin ve HbA1c

PCOS'ta insülin direnci değerlendirmesi için. HOMA-IR >2.5 insülin direnci. HbA1c >5.7 prediyabet, >6.5 diyabet. Fertilite optimizasyonu için metformin ve yaşam tarzı değişiklikleri.

10. 25-OH Vitamin D

Fertilite ve gebelik için >30 ng/mL hedeflenmelidir. Vitamin D eksikliği (25-OH D <20 ng/mL) AMH düşüklüğü, PCOS ciddiyeti, IVF başarısızlığı ile ilişkilidir. 2000-4000 IU/gün suplementasyon.

Siklus Ortası Hormonları (10-14. Gün)

LH — Ovulasyon Tetikleyici

Preovulatuar E2 pikinden 12-24 saat sonra LH surge oluşur; 36-40 saat sonra ovulasyon gerçekleşir. LH surge tespiti idrar (LH kit) veya kan testi ile yapılabilir. IVF'de doğal LH surge'ünü önlemek için GnRH antagonisti kullanılır (folikül ≥14 mm veya E2 >300 pg/mL).

Preovulatuar E2

Dominant folikül (18-22 mm) başına ~200-300 pg/mL E2 salgısı beklenir. IVF stimülasyonunda trigger için genel kural: her ≥14 mm folikül başına ~200 pg/mL E2. Örneğin 10 folikül olan hastada trigger için E2 ~2000 pg/mL beklenir.

Luteal Faz Hormonları (21. Gün)

Progesteron

Ovulasyon sonrası korpus luteumdan salgılanır. Ovulasyonu doğrulamak için ve luteal faz yeterliliğini değerlendirmek için ölçülür. Serum P4 tek ölçümü aldatıcı olabilir çünkü pulsatildir; klinik yorumda dikkat gerekir.

• >3 ng/mL: Ovulasyon olmuş.
• >10 ng/mL (mid-luteal): Yeterli luteal faz.
• <10 ng/mL: Luteal faz yetmezliği olasılığı; klinik ile korele.
• IVF trigger günü P4 >1.5 ng/mL: Prematür luteinizasyon; freeze-all önerilir.

IVF Stimülasyonunda Hormon Takibi

Stimülasyon 1. Gün (Bazal)

• E2 <50 pg/mL, LH <10 IU/L, P4 <1.5 ng/mL, endometrium <5 mm.
• Uygun ise stimülasyon başlanır.

Stimülasyon 5-6. Gün

• E2 ve folikül boyutu kontrolü.
• Antagonist başlama zamanı: Folikül ≥14 mm veya E2 >300 pg/mL.
• Doz ayarlaması: Zayıf yanıtta gonadotropin artışı; aşırı yanıtta doz azaltma.

Trigger Günü

• ≥2-3 folikül ≥17 mm.
• hCG (5000-10000 IU) veya GnRH agonist (0.2 mg leuprolide) trigger.
• OHSS riski varsa dual trigger veya sadece agonist + freeze-all.
• P4 >1.5 ng/mL ise freeze-all stratejisi.

OPU (Yumurta Toplama) Sonrası

• Luteal faz desteği: Vajinal progesteron 90 mg jel × 1 veya 200 mg × 3, ± E2 suplementi.
• Fresh transfer öncesi P4 >10 ng/mL hedef.

Prolaktin ve İnfertilite

Hiperprolaktinemi kadınlarda %15-20 anovulasyondan sorumludur. Nedenleri:

• Fizyolojik: Stres, egzersiz, uyku, meme uyarısı, gebelik, emzirme.
• İlaç: Antipsikotikler (risperidon), metoklopramid, östrojen, opioidler.
• Prolaktinoma (mikro/makro adenom).
• Hipotiroidi (yüksek TRH prolaktin salgısını artırır).
• Kronik böbrek yetmezliği, karaciğer sirozu.
• Boş sella sendromu.

Tedavi: Kabergolin (0.25-0.5 mg haftada 2 kez), bromokriptin. Fertilite hemen sağlanabilir.

Tiroid ve İnfertilite

Subklinik hipotiroidi bile ovulasyon bozukluğu, gebelik kaybı, preterm doğum ile ilişkilidir. 2026 ATA ve ESHRE kılavuzu:

• TSH <2.5 mIU/L fertilite hedefi.
• Anti-TPO pozitif hastalarda daha sıkı takip (gebelik boyunca 4 haftada bir).
• Levotiroksin dozu 25-100 mcg/gün; TSH'ye göre titrasyon.
• Hipertiroidide propiltiourasil (PTU) 1. trimester, sonra metimazol.

PCOS'ta Hormon Profili

• LH/FSH >2.
• Total testosteron >60-70 ng/dL, serbest testosteron artmış, FAI >5.
• DHEA-S sınırda yüksek olabilir.
• SHBG düşük.
• AMH >3.5-4 ng/mL.
• İnsülin direnci: HOMA-IR >2.5, HbA1c artmış.
• 17-OH progesteron normal (LOCAH ekarte).

Adet Düzensizliği Değerlendirmesi

Amenore veya oligomenore olan hastada minimum panel: FSH, LH, E2, prolaktin, TSH, serbest T4, total testosteron, DHEA-S, 17-OH progesteron, AMH, gerekirse SHBG ve fasting insulin/HbA1c. Sonuçlara göre PCOS, hipotalamik amenore, POI, prolaktinoma, tiroid disfonksiyonu ayırt edilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Bazal FSH'yi siklus dışında ölçmek.
• Prolaktinini stres altında, meme muayenesi sonrası veya öğleden sonra ölçmek.
• Progesterone tek ölçümü ile luteal yeterliliğe karar vermek.
• Bazal E2 yüksekken normal FSH'yi over rezervinin iyi olduğunu düşünmek.
• TSH 3-4 arasını "normal" kabul edip fertilite hedefine (<2.5) getirmemek.
• Yüksek LH/FSH oranını görmezden gelmek.
• Makroprolaktinemiyi gerçek hiperprolaktinemi ile karıştırmak.
• OKS kullanan hastada bazal hormon ölçümü yorumlamak.

Vaka Örnekleri

Vaka 1: Hiperprolaktinemi

28 yaşında, oligomenore, 2 yıllık infertilite. Prolaktin 78 ng/mL (tekrar 82), TSH normal, hipofiz MRG mikroprolaktinoma. Kabergolin 0.5 mg haftada 2 kez → prolaktin normalize, düzenli mens, 4. ayda spontan gebelik.

Vaka 2: Subklinik hipotiroidi

32 yaşında, 3 tekrarlayan gebelik kaybı. TSH 3.8 mIU/L, anti-TPO pozitif. Levotiroksin 50 mcg başlandı, TSH 1.5'e getirildi. Sonraki gebelik term canlı doğumla sonuçlandı.

Vaka 3: PCOS + insülin direnci

26 yaşında, oligomenore, hirsutizm, BMI 29. LH/FSH 2.8, total testosteron 68, HOMA-IR 3.5, AMH 8.5. Yaşam tarzı + metformin 1500 mg + inositol + letrozol ovulasyon indüksiyonu. 4. siklusta gebelik.

2026'da Yapay Zeka ve Hormon Takibi

• Makine öğrenmesi tabanlı IVF stimülasyon karar destek sistemleri (E2, LH, folikül boyutu → bireyselleştirilmiş doz/trigger).
• Otomatik prolaktin/tiroid alarm sistemleri.
• Kişiselleştirilmiş luteal faz desteği önerileri.
• Ovulasyon kitleri ile birlikte AI destekli fertilite uygulamaları (Natural Cycles, Clue AI, Oova).
• Elektronik sağlık kayıtlarına entegre klinik karar destek.

2026 Kılavuzları ve Referanslar

• ESHRE Guideline: Ovarian Stimulation, 2026 Update.
• ASRM Practice Committee: Diagnostic Evaluation of the Infertile Female, 2026.
• NICE Guideline NG73: Fertility Problems, 2026.
• ATA (American Thyroid Association) Pregnancy and Postpartum Guidelines, 2026.
• Endocrine Society Guidelines on Hyperprolactinemia, 2026 Update.
• Rotterdam PCOS Criteria Update, 2026.
• TSRM (Türkiye Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği) Kılavuzu, 2026.

Sonuç

Hormon takibi, 2026 üreme tıbbında bireyselleştirilmiş fertilite değerlendirmesi ve IVF yönetiminin temel taşıdır. Bazal hormon paneli (FSH, LH, E2, prolaktin, TSH, testosteron, DHEA-S, 17-OH progesteron, AMH), siklus ortası LH ve E2, luteal progesteron ölçümleri; her adımda kliniği yönlendirir. Hiperprolaktinemi, tiroid disfonksiyonu ve hiperandrojenizm gibi düzeltilebilir nedenler mutlaka taranmalıdır. TSH hedefi <2.5 mIU/L, prolaktin <25 ng/mL fertilite standartlarıdır. IVF stimülasyonunda E2 ve folikül boyutu izlemi, trigger zamanlaması ve luteal faz desteği; bireyselleştirilmiş, kanıta dayalı ve deneyimli klinisyen değerlendirmesi ile en yüksek başarıyı sağlar.