Özet (TL;DR) — 2026 Güncel

Amacı: Uterus kavitesi, endometrium ve myometrium patolojilerini saptamak; IVF başarısını optimize etmek.
İlk basamak: Transvajinal ultrason (TVUS) — tüm hastalarda.
Kavite şüphesi: Salin infüzyon sonografi (SIS/SHG) veya histeroskopi (altın standart).
Tuba açıklığı: HSG veya HyCoSy/HyFoSy (2026 ESHRE önerisi).
Konjenital anomaliler: 3D ultrason (ESHRE/ESGE sınıflaması); şüpheli vakada MRG.
Adenomyozis: TVUS + MRG kombinasyonu; 2026 MUSA kriterleri.
Endometrium: Transfer öncesi kalınlık ≥7 mm, triple line görünüm ideal.
Sineşi (Asherman): Histeroskopi altın standart tanı ve tedavi.

Rahim Değerlendirmesi Neden Önemlidir?

Uterus, embriyonun implantasyonundan doğuma kadar tüm süreçte kritik roldedir. Uterus kavitesindeki patolojiler (polip, submukoz myom, sineşi, septum) IVF başarısını, implantasyonu ve gebelik devamlılığını olumsuz etkiler. 2026 ESHRE/ESGE ve ASRM kılavuzları; infertilite değerlendirmesinin başlangıcında ve her IVF sikluslu öncesinde uterus kavitesinin görüntülenmesini önerir. Erken tanı ve minimal invazif düzeltme (özellikle histeroskopik girişimler) IVF başarısını %10-20 artırabilir.

Kimlere Rahim Değerlendirmesi Yapılır?

İnfertilite değerlendirmesi ilk basamak — tüm kadınlara TVUS.
IVF öncesi kavite değerlendirmesi (SIS veya HSK).
Tekrarlayan IVF başarısızlığı (2+ başarısız transfer).
Tekrarlayan gebelik kaybı (RPL).
Anormal uterin kanama (AUB).
Ağır dismenore veya kronik pelvik ağrı.
Konjenital anomali şüphesi (septat, bikornuat, unikornuat).
Önceki uterus cerrahisi (myomektomi, C/S, D&C).
Postmenopozal kanama.
Endometrial kanser taraması.

Görüntüleme Yöntemleri

1. Transvajinal Ultrason (TVUS)

İlk basamak, düşük maliyetli, non-invazif, ağrısız. 7-9 MHz transvajinal probla uterus boyutları, konturu, endometrium kalınlığı, myom ve kist varlığı değerlendirilir. Menstrüel siklusun 5-10. günlerinde ideal (ince endometrium, patolojileri gösterir).

TVUS ile Değerlendirilenler

Uterus boyutu (normal: 7-8 cm uzun, 4-5 cm ön-arka).
Endometrium kalınlığı ve morfolojisi.
Myom (intramural, subseroz, submukoz).
Endometrial polip şüphesi.
Adenomyozis işaretleri (MUSA 2015/2026 kriterleri).
Konjenital anomali ipuçları.
Overler ve adneksler.

2. 3D/4D Ultrason

Konjenital uterin anomalilerin (septat, bikornuat, arkuat, unikornuat, didelfis) ayrımında ve endometrial polip/submukoz myom lokalizasyonunda altın standarttır. ESHRE/ESGE 2013 (güncellenmiş 2026) sınıflamasına göre koronal düzlem görüntüsü ile uterus dış konturu ve kavite şekli değerlendirilir.

ESHRE/ESGE Uterin Anomali Sınıflaması (2026)

Sınıf	Anomali	Özellik
U0	Normal	Normal uterus
U1	Disforme	Kavite <normal, dış kontur normal (T-şekilli, infantil)
U2	Septat	Septum ≥%50 iç kalınlık
U3	Bikorporeal	Dış kontur çentikli, kaviteler ayrı
U4	Hemi-uterus	Unikornuat, tek kavite
U5	Aplastik	Uterus yok veya rüdimenter
U6	Sınıflandırılamayan	Karışık formlar

3. Salin İnfüzyon Sonografi (SIS/SHG)

Uterus kavitesine ince kateterle steril salin verilerek TVUS ile eş zamanlı görüntüleme. Endometrial polip, submukoz myom, sineşi ve konjenital anomali değerlendirmesinde histeroskopi kadar duyarlıdır (%90-95). Ofiste ayaktan, ~10-15 dk, hafif kramp ile tolere edilir. IVF öncesi kavite değerlendirmesinde 2026 ESHRE önerisi.

4. Histerosalpingografi (HSG)

Kontrast maddeyle uterus kavitesi ve tubaların X-ray ile görüntülenmesi. Klasik olarak tuba açıklığı değerlendirmesi için yapılır. Menstrüel siklusun 6-10. günlerinde (adet bittikten sonra, ovulasyondan önce) yapılır. Kavite patolojileri için duyarlılığı SIS'ten düşüktür (%70-80). 2026 ESHRE, HSG yerine kontrastlı HyFoSy/HyCoSy (Foam/Contrast Sonografi) önermektedir çünkü radyasyonsuz, ofiste yapılır ve eş zamanlı kavite değerlendirmesi sağlar.

5. HyFoSy / HyCoSy (Kontrastlı Sonografi)

Salin veya köpük kontrast (ExEm Foam) ile tuba açıklığı ve uterus kavitesi eş zamanlı 2D/3D ultrason ile değerlendirilir. 2026 ESHRE altın standart olarak önermektedir:

Radyasyon yok.
Ofiste yapılır, ~15 dk.
Duyarlılık %90-95 (HSG'ye eşdeğer veya üstün).
Kavite patolojilerini de gösterir.
3D ile konjenital anomali değerlendirmesi.

6. Histeroskopi (HSK)

Uterus kavitesinin doğrudan görsel değerlendirmesi; altın standart. Ofis histeroskopi (vaginoskopik yaklaşım, "no-touch" tekniği) 2026'da yaygın; anestezi gerekmez, ağrı minimal. Tanısal ve operatif olarak yapılabilir.

Histeroskopi Endikasyonları

SIS/HSG'de kavite patolojisi şüphesi.
Tekrarlayan IVF başarısızlığı.
Tekrarlayan gebelik kaybı.
Anormal uterin kanama.
Endometrial polip veya submukoz myom.
Uterin septum.
İntrauterin adezyon (Asherman).
Rezidüel gebelik ürünü.
IUD lokalizasyonu / çıkarılması.

7. Manyetik Rezonans Görüntüleme (MRG)

Kompleks uterin anomalilerde (özellikle U2 septat vs U3 bikorporeal ayrımı), adenomyozis tanısında, derin infiltratif endometriozis ve myom haritalamasında altın standart. Non-invaziv, radyasyonsuz, mükemmel yumuşak doku çözünürlüğü. Ancak pahalı ve uzun süreli.

Sık Karşılaşılan Uterus Patolojileri

1. Uterin Myom (Leiomyom)

Kadınların %20-40'ında görülen benign düz kas tümörüdür. Lokalizasyonuna göre fertilite etkisi değişir.

Submukoz (FIGO 0-2): Kaviteyi bozar; IVF öncesi mutlaka çıkarılmalı (histeroskopik miyomektomi). Doğal gebelik ve IVF başarısını belirgin azaltır.
Intramural (FIGO 3-5): Kaviteyi bozmuyorsa etkisi tartışmalı; >4 cm veya semptomlu olanlarda cerrahi düşünülebilir.
Subseroz (FIGO 6-7): Fertiliteyi etkilemez; genellikle takip.

2. Endometrial Polip

Endometriumun fokal aşırı büyümesidir. İnfertil kadınların %10-30'unda görülür. IVF öncesi histeroskopik polipektomi implantasyon oranlarını %25 artırır (2026 meta-analizler). Ofis histeroskopi ile ~10 dk anestezisiz alınabilir.

3. Adenomyozis

Endometrial glandların ve stromanın myometrium içine yerleşmesidir. IVF implantasyon başarısını ve canlı doğumu %30-40 azaltabilir. Tanı için TVUS + MRG kombinasyonu (2026 MUSA kriterleri).

MUSA Ultrason Kriterleri (2026)

Myometriumda küçük kistler.
Hiperekoik islands.
Fan-shaped shadowing.
Kalın junctional zone (>12 mm).
Simetrik/asimetrik myometrial kalınlaşma.
Translezyonel vaskülarite.

Tedavi: GnRH agonisti (2-3 ay) ön tedavi + freeze-all IVF stratejisi; ağır vakalarda adenomyomektomi.

4. Konjenital Uterin Anomaliler

Genel popülasyonda %5, infertilde %8, RPL'de %15. En sık septat uterus (U2). Septum tekrarlayan gebelik kaybı, erken doğum ve infertilite ile ilişkilidir. Ofis histeroskopik septum rezeksiyonu (metroplasty) canlı doğum oranlarını belirgin artırır.

5. İntrauterin Adezyon (Asherman Sendromu)

Endometrial hasar (D&C, endometrit) sonrası kavitede fibröz yapışıklıklar. Amenore/hipomenore, sekonder infertilite, tekrarlayan gebelik kaybı. Tanı: Histeroskopi. Tedavi: Histeroskopik adezyolizis + östrojen tedavisi + intrauterin balon/IUD/hyaluronik asit jel. Ciddi vakalarda 2-3 tekrar HSK gerekebilir.

6. Kronik Endometrit

Endometriumun asemptomatik, kronik inflamasyonu. Tekrarlayan IVF başarısızlığı ve gebelik kaybının %30'unda tespit edilir. Tanı: Endometrial biyopsi + CD138 immünohistokimya. Tedavi: Doksisiklin 100 mg × 2/gün, 14 gün. Sonrasında IVF başarısı belirgin artar.

Endometrium Değerlendirmesi

Kalınlık ve Morfoloji

Menstrüel faz (siklus 1-4): <4 mm, ince ekojenik.
Erken proliferatif (5-9): 4-8 mm.
Geç proliferatif / preovulatuar (10-14): 8-11 mm, triple line görünüm.
Sekretuar (15-28): 8-14 mm, hiperekojenik homojen.

Embriyo Transferi Öncesi

İdeal: ≥7 mm, triple line.
Sınırda: 6-7 mm.
İnce endometrium (<6 mm): İmplantasyon başarısı azalır. Tedavi: Yüksek doz östrojen, sildenafil vajinal, G-CSF intrauterin, PRP, siklus iptali.
Aşırı kalın (>14 mm): Endometrial hiperplazi/polip şüphesi; SIS veya HSK.

Endometrial Reseptivite Testleri

ERA (Endometrial Receptivity Array): Gen ekspresyonu ile implantasyon penceresi belirlenir. Tekrarlayan IVF başarısızlığı endikasyonu.
EndomeTRIO: ERA + EMMA (mikrobiyom) + ALICE (kronik endometrit); 2026 bütüncül değerlendirme.
Endometrial biyopsi + CD138: Kronik endometrit taraması.

Tuba Değerlendirmesi

Ayrı bir başlık olsa da kavite değerlendirmesiyle birlikte yapılır. 2026 ESHRE önerisi: HyFoSy/HyCoSy (radyasyonsuz, kavite + tuba). HSG bazı merkezlerde hâlâ standart. Hidrosalpinks saptanırsa IVF öncesi salpenjektomi veya proksimal tubal oklüzyon; implantasyon oranlarını 2 kat artırır.

IVF Öncesi Rahim Değerlendirme Algoritması (2026)

Tüm hastalarda: TVUS + 3D koronal (mümkünse).
Kavite şüphesi varsa: SIS/SHG veya ofis histeroskopi.
Tuba değerlendirmesi: HyFoSy/HyCoSy (önerilen) veya HSG.
Konjenital anomali şüphesi: 3D ultrason → şüpheli vakada MRG.
Adenomyozis şüphesi: TVUS + MRG.
Tekrarlayan IVF başarısızlığı: Ofis HSK + endometrial biyopsi (CD138) + gerekirse ERA/EndomeTRIO.
Anormal bulgular: Uygun tedavi (polipektomi, miyomektomi, septum rezeksiyonu, adezyolizis).

Sık Yapılan Hatalar

Sadece HSG ile kavite değerlendirmesini yeterli görmek.
Submukoz myom veya polipi tespit etmeden IVF'e başlamak.
Septat uterusu bikornuat ile karıştırmak (3D olmadan).
Adenomyozisi gözden kaçırmak (yalnız TVUS ile).
Kronik endometriti hiç düşünmemek (tekrarlayan başarısızlık).
İnce endometriumu düzeltmeden transferi zorlamak.
Hidrosalpinksi tedavi etmeden IVF yapmak.
Ofis histeroskopisinin ne kadar iyi tolere edildiğini hastaya anlatmamak.

Vaka Örnekleri

Vaka 1: Endometrial polip

34 yaşında, 2 başarısız IVF. TVUS'ta 12 mm endometrium, fokal hiperekoik alan. SIS: 8 mm polip. Ofis histeroskopik polipektomi. 3 ay sonra FET → gebelik + canlı doğum.

Vaka 2: Septat uterus + RPL

30 yaşında, 3 first trimester kayıp. 3D ultrason: U2b (komple septat). MRG doğrulama. Ofis histeroskopik metroplasty. Sonraki gebelik term canlı doğum.

Vaka 3: Adenomyozis

38 yaşında, 2 başarısız IVF, dismenore, TVUS'ta junctional zone 15 mm, MRG adenomyozis. GnRH agonist 3 ay + freeze-all + FET → gebelik + canlı doğum.

Vaka 4: Asherman sendromu

32 yaşında, 2 D&C öyküsü, sekonder amenore. HSK: yaygın kavite adezyonları. Histeroskopik adezyolizis + intrauterin balon + östrojen. 6 ay sonra kavite normal, doğal siklus IVF → gebelik.

2026'da Yapay Zeka ve Rahim Değerlendirmesi

AI destekli 3D ultrason otomatik uterus anomali sınıflaması (ESHRE/ESGE).
Endometrial paternin makine öğrenmesi ile reseptivite tahmini.
Otomatik junctional zone ölçümü ve adenomyozis skorlaması.
Histeroskopi videolarında AI destekli polip/myom saptama.
MRG'de otomatik adenomyozis kantifikasyonu.
Radyomiks ve derin öğrenme ile endometrial kanser riski tahmini.

2026 Kılavuzları ve Referanslar

ESHRE / ESGE Consensus on Uterine Anomalies, 2026 Update.
ASRM Practice Committee: Uterine Evaluation Prior to IVF, 2026.
NICE Guideline NG73: Fertility Problems, 2026.
MUSA Consensus on Adenomyosis Ultrasound Criteria, 2026.
FIGO Myoma Classification, 2011 (güncelleme 2026).
ESHRE RPL Guideline, 2026.
TSRM Kılavuzu, 2026.

Sonuç

Rahim değerlendirmesi, 2026 üreme tıbbında IVF başarısını doğrudan etkileyen kritik bir aşamadır. Transvajinal ultrason ilk basamak; salin infüzyon sonografi ve ofis histeroskopi kavite patolojilerinin altın standart tanısıdır. 3D ultrason konjenital anomalilerin, MRG ise adenomyozis ve kompleks vakaların ayrımında önemlidir. Submukoz myom, polip, septum, sineşi ve kronik endometrit gibi düzeltilebilir patolojiler mutlaka tanılanmalı ve tedavi edilmelidir. Modern yaklaşım radyasyonsuz, ofis tabanlı ve minimal invazif; ESHRE 2026 önerisi HyFoSy/HyCoSy ve ofis histeroskopisidir. Deneyimli bir üreme endokrinoloğu ve jinekoloğun bütüncül değerlendirmesi IVF başarısını maksimize eder.