Tüp Açıklık Testi 2026: HSG, HyFoSy, HyCoSy ve Laparoskopi Rehberi

Fallop Tüpleri ve İnfertilite

Fallop tüpleri (uterin tüpler) ovulasyondan sonra yumurtayı yakalayan, spermle karşılaşmasını sağlayan ve fertilize edilmiş embriyoyu uterusa taşıyan ~10-12 cm uzunluğunda kanallardır. Tubal faktör infertilitesinin başlıca nedenleri:

• Pelvik inflamatuar hastalık (PID) — özellikle klamidya ve gonore.
• Endometriozis.
• Önceki pelvik cerrahi (apendektomi, over kistektomi, C/S).
• Ektopik gebelik öyküsü.
• Tuberküloz (endemik bölgelerde).
• Konjenital tubal anomaliler.
• Tubal tümörler (nadir).

Tüp Açıklık Testi Kimlere Yapılır?

• İnfertilite değerlendirmesinin ilk basamağı — normal semen analizi ve ovulasyon varlığında.
• Tekrarlayan gebelik kaybı.
• Önceki PID, ektopik gebelik, pelvik cerrahi öyküsü.
• Endometriozis şüphesi.
• IUI (intrauterin inseminasyon) öncesi zorunlu.
• IVF öncesi hidrosalpinks taraması.
• Tubal ligasyon geri çevirme cerrahisi öncesi.

Görüntüleme Yöntemleri — Detaylı

1. HyFoSy (Hysterosalpingo-Foam Sonography)

2026 ESHRE ve ASRM'nin altın öneri olan birinci basamak yöntemdir. ExEm Foam adı verilen hidroksietilseluloz-gliserol köpük kontrastın ince kateterle uterus kavitesine verilmesi ve 2D/3D transvajinal ultrason ile eş zamanlı değerlendirilmesidir.

Avantajları

• Radyasyonsuz.
• Ofiste yapılır (~15 dakika).
• Anestezi gerekmez.
• Eş zamanlı uterus kavitesi değerlendirmesi.
• 3D ile konjenital anomali değerlendirmesi.
• Duyarlılık %95, özgüllük %92 (HSG'ye eşdeğer/üstün).
• İyot alerjisinde güvenli.
• Post-işlem fertilite artışı ("HSG effect" benzeri).

Dezavantajları

• Deneyimli operatör gerektirir.
• ExEm Foam maliyeti (~50-100 EUR).
• Ciddi tubal kink veya distal tıkanıklıkta yorum güçlüğü.

2. HyCoSy (Hysterosalpingo-Contrast Sonography)

Salin veya hava-galaktoz mikrokabarcık kontrastı (SonoVue benzeri) ile yapılan sonografik tuba değerlendirmesidir. HyFoSy'nin öncüsüdür; 2026'da köpük kontrast (HyFoSy) daha yaygın kullanılmaktadır.

3. Histerosalpingografi (HSG)

Klasik yöntem; uterus kavitesine iyodlu kontrast (yağ veya su bazlı) verilir ve X-ray floroskopi ile gerçek zamanlı görüntüleme yapılır.

Avantajları

• Yaygın kullanım, standardize.
• Tubal morfolojiyi (dilatasyon, kink, saccular yapı) net gösterir.
• Yağ bazlı kontrast (Lipiodol) sonrası %10-15 gebelik artışı (2017 H2Oil çalışması, 2026 meta-analizler).

Dezavantajları

• İyonize radyasyon (efektif doz ~1 mSv).
• İyot alerjisi kontrendikasyonu.
• Radyoloji ünitesi gerektirir.
• Kavite değerlendirmesi HyFoSy kadar detaylı değil.
• Sıklıkla ağrılı (kramp).
• Yalancı pozitif tubal tıkanıklık (proksimal spazm) %20'ye ulaşabilir.

4. Yağ Bazlı vs Su Bazlı Kontrast (HSG)

Klasik su bazlı iyodlu kontrastlar (iohexol, iopamidol) hızlı absorbe olur ancak fertilite iyileştirici etkisi sınırlıdır. Yağ bazlı Lipiodol ise post-HSG 6 aylık spontan gebelik oranını %10-15 artırır. 2026 ESHRE, açıklanamayan infertilitede Lipiodol HSG'yi diagnostik + terapötik seçenek olarak önermektedir.

5. Laparoskopi + Kromopertübasyon

Metilen mavisi veya indigo karmin uterin kanüle verilip tubalardan fimbriyal uçlara akışı laparoskopik olarak izlenir. Altın standart tanı yöntemi olmakla birlikte invazif olduğu için ilk basamakta önerilmez.

Endikasyonlar

• Endometriozis / pelvik ağrı şüphesi (aynı seansta tedavi).
• HyFoSy/HSG bulguları kliniğe uymuyorsa (yalancı pozitif şüphesi).
• Peritubal adezyon şüphesi.
• Tubal cerrahi (neosalpingostomi, adezyolizis) planlanıyorsa.
• Genç, açıklanamayan infertilite (seçilmiş vakalar).

6. Falloposkopi ve Salpingoskopi

Fallop tüplerinin doğrudan endoskopik değerlendirmesi; oldukça özelleşmiş merkezlerde araştırma amaçlıdır. Rutin klinik pratikte yer almaz.

Yöntem Karşılaştırma Tablosu (2026)

Yöntem	Duyarlılık	Özgüllük	Radyasyon	Ofis	Kavite Değ.	Maliyet
HyFoSy	%95	%92	Yok	Evet	Mükemmel	Orta
HyCoSy	%90	%88	Yok	Evet	İyi	Orta
HSG (su)	%85	%85	Var	Hayır	Orta	Düşük
HSG (Lipiodol)	%85	%85	Var	Hayır	Orta	Düşük
Lap + Kromo	%100	%100	Yok	Hayır	Sınırlı (dış)	Yüksek

Zamanlama ve Hazırlık

• Zamanlama: Menstrüel siklusun 6-10. günleri (adet bittikten sonra, ovulasyondan önce).
• Neden bu dönem: Gebelik ekarte, endometrium ince, patolojiler net görülür.
• Ağrı yönetimi: İşlem öncesi 1 saat NSAID (ibuprofen 400-600 mg).
• Antibiyotik profilaksisi: PID/hidrosalpinks öyküsü varsa doksisiklin 100 mg × 2/gün, 5 gün.
• Genellikle günübirlik.
• İşlem sonrası: Hafif spotting, kramp 1-2 gün.
• Tampon değil ped kullanımı.
• Cinsel ilişki: 2-3 gün önerilmez (hafif enfeksiyon riski).

Sonuçların Yorumu

1. Bilateral Açık Tuba

Normal bulgu. Kontrast/köpük her iki tubadan periton boşluğuna serbestçe geçer. Ancak açık tuba fonksiyonel demek değildir; fimbriyal hasar, motilite bozukluğu veya peritubal adezyon HSG'de görülmeyebilir. Klinik şüphede laparoskopi düşünülür.

2. Unilateral Tıkanıklık

• Proksimal (kornual) tıkanıklık: Sıklıkla yalancı pozitif (spazm). Tekrar test veya laparoskopik değerlendirme.
• Distal tıkanıklık: Genellikle gerçek; fimbriyal hasar, peritubal adezyon.
• Tedavi: Karşı tuba açıksa spontan/IUI şansı korunur; endike olmadan cerrahi önerilmez.

3. Bilateral Tıkanıklık

• Doğrudan IVF endikasyonu.
• Genç, distal küçük hasar varsa neosalpingostomi denenebilir (başarı %30-40).
• Ciddi hasar, hidrosalpinks veya proksimal tıkanıklıkta cerrahi yerine IVF önerilir.

4. Hidrosalpinks

Distal tubal tıkanıklık nedeniyle tubanın içi sıvı ile dolu, dilate haldedir. Ultrasonda görülebilir. Hidrosalpinks sıvısı embriyotoksik ve mekanik olarak implantasyonu bozar; IVF başarısını %50 azaltır.

Yönetim (2026 ESHRE)

• Salpenjektomi (tuba çıkarımı): Altın standart. IVF başarısını 2 kat artırır.
• Proksimal tubal oklüzyon: Salpenjektomi teknik olarak zorsa (yoğun adezyon).
• Aspirasyon: Geçici; nüks eder, önerilmez.
• Hidroksalpinks aspirasyonu OPU sırasında: Kısa vadeli seçenek.

5. Uterin Kavite Patolojisi

HyFoSy/HSG sırasında polip, submukoz myom, adezyon, septum görülebilir. Değerlendirme için detayli SIS veya histeroskopi yapılır.

Tuba Faktörü İnfertilitesinde IVF vs Cerrahi

Tuba onarım cerrahisi (salpingostomi, fimbrioplasti, adezyolizis) 2026'da giderek daralan bir endikasyona sahiptir. IVF başarı oranları arttıkça, tuba cerrahisi ancak seçilmiş vakalarda düşünülür.

Cerrahi Adayları

• Genç (<35), iyi over rezervi.
• Hafif-orta distal tubal hasar.
• Hidrosalpinks yok veya küçük.
• Erkek faktörü yok.
• Endometriozis yok/hafif.

Doğrudan IVF Adayları

• Ciddi tubal hasar / hidrosalpinks.
• Bilateral proksimal tıkanıklık.
• Tuberkuloz kaynaklı hasar.
• İleri anne yaşı (>35).
• Ek faktörler (erkek, over rezervi).

Post-HSG Fertilite Artışı ("Tubal Flushing Effect")

HSG sırasında tuba yıkanmasının müköz tıkacı temizlediği, prostaglandin salımını uyardığı ve peritoneal makrofaj fonksiyonunu değiştirdiği düşünülüyor. Yağ bazlı Lipiodol ile 6 ayda %10-15 spontan gebelik artışı gösterilmiştir. HyFoSy sonrası da benzer, daha küçük bir etki gözlenir.

Komplikasyonlar ve Yönetim

• Ağrı/kramp: En sık; NSAID ile geçer.
• Vazovagal reaksiyon: Nadir; Trendelenburg pozisyonu.
• Enfeksiyon (PID): %0.5-1.5; hidrosalpinks öyküsünde daha yüksek — profilaksi.
• Kontrast reaksiyonu: HSG'de iyot alerjisi; premedikasyon veya HyFoSy alternatifi.
• Uterin perforasyon: Çok nadir; kateter yerleştirme sırasında.
• Kontrast intravazasyonu: Genellikle klinik önemi yok.

Sık Yapılan Hatalar

• Proksimal spazmı gerçek tıkanıklık olarak kabul edip cerrahiye yönlendirmek.
• Hidrosalpinks tespit edip IVF öncesi salpenjektomi/oklüzyon yapmamak.
• Yalnız HSG ile kavite patolojisini gözden kaçırmak.
• Radyasyon riski nedeniyle gebelik olasılığında (hCG bakmadan) HSG yapmak.
• Aktif PID varken test yapmak.
• Adet döneminde yanlış zamanlama.
• NSAID/anksiyolitik premedikasyon vermemek → tolere edememe.
• İyot alerjisinde HSG ısrarı — HyFoSy güvenli alternatif.

Vaka Örnekleri

Vaka 1: HyFoSy ile hidrosalpinks tespiti

32 yaşında, 3 yıllık infertilite. TVUS'ta sol adneksde 3 cm sıvı dolu tübüler yapı. HyFoSy: Sağ tuba açık, sol tuba distal tıkalı, hidrosalpinks doğrulandı. Sol laparoskopik salpenjektomi. 3 ay sonra IVF → gebelik + canlı doğum.

Vaka 2: Proksimal spazm — laparoskopi doğrulama

28 yaşında, HSG bilateral kornual tıkanıklık raporlandı. Klinik olarak PID öyküsü yok. Laparoskopi + kromopertübasyon: Her iki tuba açık; spontan gebelik 6 ay içinde.

Vaka 3: Bilateral distal tıkanıklık — IVF kararı

34 yaşında, geçmiş PID. HSG bilateral distal tıkanıklık + hafif hidrosalpinks. Bilateral salpenjektomi + doğrudan IVF. İlk sikluslu başarılı gebelik.

2026'da Yapay Zeka ve Tüp Değerlendirmesi

• AI destekli HyFoSy videolarında otomatik tubal patensin belirlenmesi.
• 3D HyFoSy'de tubal seyrin otomatik segmentasyonu.
• HSG imajlarında derin öğrenme ile tıkanıklık lokalizasyonu.
• Hidrosalpinks otomatik saptanması ve boyut ölçümü.
• Klinik karar destek: HyFoSy + AMH + yaş kombinasyonuyla cerrahi vs IVF önerisi.

2026 Kılavuzları ve Referanslar

• ESHRE Guideline: Female Infertility Investigation, 2026 Update.
• ASRM Committee Opinion: Role of Tubal Surgery in the Era of IVF, 2026.
• NICE Guideline NG73: Fertility Problems, 2026.
• H2Oil Trial and Meta-analyses on Oil-Based HSG Contrast, 2025-2026.
• SonoAVC ve HyFoSy Otomasyon Çalışmaları, 2025-2026.
• TSRM Kılavuzu, 2026.

Sonuç

Tüp açıklık testi, 2026 üreme tıbbında infertilite değerlendirmesinin vazgeçilmez bir adımıdır. Modern yaklaşım radyasyonsuz, ofis tabanlı ve eş zamanlı kavite değerlendirmesi sunan HyFoSy'yi birinci basamakta önermektedir. Klasik HSG hâlâ değerli olmakla birlikte özellikle iyot alerjisi ve radyasyon kaygısı olan hastalarda HyFoSy tercih edilmelidir. Hidrosalpinks saptandığında IVF öncesi salpenjektomi/proksimal oklüzyon mutlaka planlanmalıdır. Bilateral tubal tıkanıklık doğrudan IVF endikasyonudur; ancak seçilmiş genç hastalarda cerrahi bir seçenektir. Deneyimli bir üreme endokrinoloğunun kliniği ve görüntülemeyi bütünleşik değerlendirmesi başarıyı maksimize eder.