Üreme Tıbbı Muayenesi 2026: Kapsamlı Uzman Muayene Rehberi, Süreç ve Testler

Üreme Tıbbı Muayenesi Nedir?

Üreme tıbbı (reprodüktif endokrinoloji ve infertilite - REI) muayenesi; kadın ve erkeği tek bir çift olarak değerlendiren, standart bir protokole dayalı uzman muayenedir. Sıradan bir jinekoloji ya da üroloji muayenesinden farkı; her iki partnerin eş zamanlı, karşılıklı ilişki içinde ele alınması ve tanı ile tedavi kararlarının çift bazında alınmasıdır. Muayenenin çıktısı bir "hastalık teşhisi" değil; çiftin gebelik yolculuğu için bireyselleştirilmiş bir yol haritasıdır.

2026 itibarıyla ESHRE 2023, ASRM 2024 ve WHO 2024 kılavuzlarına göre üreme tıbbı muayenesi; ayrıntılı anamnez, çift değerlendirmesi, kadın için jinekolojik muayene + TVUSG + AFC, erkek için androloji muayenesi + spermogram planlaması, hormonal panel, tubal-uterin değerlendirme (HSG/HyFoSy) ve endike olduğunda genetik-immünolojik ileri testleri kapsayan çekirdek bir yapıya sahiptir. Bu yapı; gereksiz tetkikten kaçınmayı, erken tanıyı ve minimum girişimle maksimum canlı doğumu hedefler.

Kimler Üreme Tıbbı Muayenesi Yaptırmalıdır?

Endikasyon üç ana grupta toplanır:

• Kısırlık (infertilite) tanımını karşılayanlar: 35 yaş altında ≥12 ay, 35 yaş ve üzerinde ≥6 ay korunmasız düzenli cinsel ilişkiye rağmen gebelik oluşmayanlar.
• Risk faktörü taşıyanlar: Adet düzensizliği, PCOS, endometriozis, tekrarlayan gebelik kaybı (≥2 kayıp), pelvik enfeksiyon/cerrahi öyküsü, kanser tedavisi planı, kemo-radyoterapi öyküsü, kriptorşidizm, testis cerrahisi, ağır varikosel, ejakülatuvar disfonksiyon, azoospermi ya da ağır oligozoospermi, ileri anne veya baba yaşı (kadın ≥38, erkek ≥45).
• Preconception (gebelik öncesi) ve fertilite koruma isteyenler: Gebelik planı öncesi çift bazlı değerlendirme, sosyal yumurta dondurma isteği, aile öyküsünde genetik hastalık, herediter tromboz, otoimmün hastalık, kronik hastalık ilaç kullanımı olan bireyler.

Zaman kritik gruplar (kanser hastası, ileri anne yaşı, düşük over rezervi işareti taşıyanlar) için bekleme süresi doldurulmadan aynı hafta içinde başvuru önerilir.

İlk Randevuda Neler Olur?

İyi yapılandırılmış bir ilk üreme tıbbı muayenesi 45-60 dakika sürer. Süreç şu adımları izler:

1. Karşılama ve onam: Aydınlatılmış onam, kişisel veri koruması, süreç haritası anlatımı.
2. Ayrıntılı anamnez (20-25 dk): Menstrüel öykü, gebelik öyküsü, cinsel öykü, çocuk sahibi olma süresi, önceki tedaviler, ilaç, alerji, aşı, kronik hastalıklar, ailesel öykü, meslek, çevresel maruziyet, alışkanlıklar (sigara, alkol, madde, kafein), beslenme, uyku, egzersiz, stres, kilo değişimleri, cinsel işlev bozukluğu, ejakülasyon sorunları.
3. Fizik muayene (10-15 dk): Boy-kilo-BKİ, tansiyon, tiroid, meme, karın ve pelvik muayene; erkekte androloji muayenesi (eşzamanlı ya da konsültasyon).
4. Transvajinal ultrason ve AFC (5-10 dk): Uterus, endometrium, overler ve pelvis değerlendirmesi.
5. Değerlendirme ve plan: Sonuçların özetlenmesi, önerilen testlerin listelenmesi, takvim planı, olası tedavi seçeneklerinin çerçevelenmesi, sorular için ayrılmış süre.

Muayeneye Hazırlık: Kadın ve Erkek İçin Kontrol Listesi

Kadın için: Son 3 siklusun tarihleri, önceki tüm hormonal ve görüntüleme sonuçları, ameliyat raporları, aşı kartı (özellikle rubella, kızamık, HPV, tetanoz, hepatit B), kullanılan tüm ilaçlar (isim, doz, süre), alerji listesi, kronik hastalıklar, aile öyküsü (erken menopoz, meme/over kanseri, herediter hastalıklar). Rahat kıyafet, mahremiyeti kolaylaştıran alt giyim, adet takvimi uygulaması getirilmelidir.

Erkek için: Son 6 ay içinde WHO 2021 kriterlerine göre yapılmış spermogram (varsa), önceki androloji raporları, testis cerrahisi/travma öyküsü, çocukluk çağı kriptorşidizm, kabakulak orşiti, radyasyon-kemoterapi öyküsü, meslek maruziyeti (ısı, ağır metal, pestisit), yaşam tarzı (sigara, alkol, anabolik steroid, testosteron desteği). Spermogram yeni istenecekse 3-5 gün cinsel perhiz uygulanmalıdır.

Çift için birlikte: Cinsel ilişki sıklığı ve zamanlaması, geçmiş fertilite tedavileri, evlilik/ilişki süresi, gebe kalma girişimi süresi, önceki gebelikler ve sonuçları, çocuk sahibi olma motivasyonu ve zaman baskısı, evlat edinme/donör konusundaki tutum. Yerel mevzuat (Türkiye'de donör gamet ve taşıyıcı annelik yasaktır) hakkında bilgilendirme yapılır.

Anamnez: 40 Kritik Soru

ESHRE 2023 ve ASRM 2024 kılavuzlarına göre standart anamnez şu alanları kapsar:

• Kişisel: Yaş, meslek, eğitim, sigara/alkol/madde kullanımı, egzersiz, uyku, beslenme, BKİ değişimleri.
• Kadın jinekolojik: Menarş yaşı, siklus düzeni, adet süresi ve miktarı, dismenore, intermenstrüel kanama, cinsel işlev, disparoni, önceki gebelikler (canlı doğum, düşük, ektopik), ameliyatlar (miyomektomi, ovarian cerrahi, tubal cerrahi), enfeksiyon öyküsü (PID, klamidya), kontrasepsiyon.
• Erkek üreme: Puberte, kriptorşidizm, testis travması, orşit, ürolojik cerrahi, ejakülasyon-erektil işlev, cinsel ilişki sıklığı, önceki babalık, mesleki maruziyet (ısı, radyasyon, kimyasal), spor performans ilaçları.
• Aile öyküsü: Erken menopoz, herediter hastalık, taşıyıcı olduğu bilinen mutasyonlar, otoimmün hastalık, tromboz, meme-over-kolon kanseri.
• Genel sağlık: Diyabet, tiroid, otoimmün, kronik böbrek/karaciğer hastalığı, migren, epilepsi, ruh sağlığı öyküsü, kanser öyküsü ve tedavi detayları.

Kadın Muayenesi Detayı

Kadın muayenesi genel fizik muayene ile başlar; boy-kilo-BKİ, kan basıncı, tiroid palpasyonu, meme muayenesi (endike ise), abdominal muayene, kıllanma paterni (Ferriman-Gallwey skoru), akne, akantozis nigrikans, galaktore değerlendirilir. Jinekolojik muayenede spekülüm ile serviks incelenir; gerekirse smear alınır. Bimanuel pelvik muayene ile uterus boyutu, kıvamı, hareketliliği, adneksiyel kitle ve hassasiyet değerlendirilir.

Transvajinal ultrasonda (TVUSG); uterus (miyom, adenomyozis, uterin anomali), endometrium (kalınlık, patern, polip), overler (kist, endometrioma, PCO morfolojisi), AFC ölçümü, Douglas boşluğunda serbest sıvı ve dilate tuba (hidrosalpenks) değerlendirilir. AFC ölçümü siklusun 2-5. günü, her iki over ayrı ayrı, 2-10 mm folikül sayımı olarak yapılır. Ölçüm deneyimli operatörce ve kaliteli cihazla gerçekleştirilmelidir; aksi halde yanılma payı yüksektir.

Erkek Muayenesi Detayı

Androloji muayenesi; boy-kilo-BKİ, tansiyon, ikincil cinsiyet karakterleri (kıllanma, ses, meme gelişimi), jinekomasti, tiroid palpasyonu, karın muayenesi, penis-üretra-skrotum-testis muayenesini kapsar. Testis volümü Prader orşidometre veya ultrasonla ölçülür; erişkinde 15-25 mL normal, <12 mL küçük testis kabul edilir. Testis kıvamı, epididim ve vas deferens palpasyonu (konjenital yokluk açısından) ve ayakta+Valsalva manevrasıyla varikosel değerlendirmesi yapılır. Rektal muayene, prostat patolojisi düşünülen olgularda planlanır.

Klinik varikosel şüphesinde skrotal doppler USG istenir; sağ ya da bilateral varikosel özellikle sekonder nedenler açısından uyarıcıdır. Ejakülatuvar kanal patolojisi düşünülen olgularda transrektal USG değerlendirilir. Muayene sonrası WHO 2021 kriterlerine göre en az iki spermogram planlanır; ilki normal olsa bile 4-12 hafta arayla tekrar önerilir. Ağır oligo/azoospermide karyotip, Y-mikrodelesyon ve CFTR mutasyon analizi standarttır.

Transvajinal Ultrason ve AFC

TVUSG, kadın üreme sistemi değerlendirmesinin temel taşıdır. Muayenehane koşullarında 5-10 dakikada tamamlanır. Uterus; anteversion-retroversion, boyutlar, endometrium çift katmanı, endometrial patern (proliferatif, sekretuvar, atrofik), fibroid (FIGO sınıflaması), adenomyozis işaretleri (miyometrial heterojenite, junctional zone kalınlaşması), uterin anomali (septum, bikornuat, unikornuat, arkuat) açısından incelenir. Endometrial polip, submüköz miyom ve sineşi şüphesinde sonohisterografi (SIS) veya HyFoSy eklenir.

Overler; boyut, foliküler yapı, kist (basit, kompleks, endometrioma, dermoid), PCO morfolojisi (Rotterdam kriterlerine göre her overde ≥20 folikül veya over hacmi ≥10 mL), korpus luteum varlığı ile değerlendirilir. AFC; iki over toplamı olarak siklusun erken foliküler fazında 2-10 mm folikül sayımıdır. Yaşa göre AFC referansları: 25 yaş altı ortalama 20-25, 30-34 yaş 15-20, 35-39 yaş 10-15, 40-42 yaş 6-10, 42 yaş üstü <6. Klinik yorum yaş, AMH ve öykü ile birlikte yapılır.

Hormonal Panel: Ne, Ne Zaman, Nasıl Yorumlanır?

Kadın standart paneli: Siklusun 2-4. günü FSH, LH, E2; herhangi bir gün AMH, TSH, prolaktin, 25-OH vitamin D. Endike olduğunda serbest T3-T4, tiroid antikorları, total testosteron, DHEAS, 17-OH progesteron, SHBG, açlık glukoz, insülin, HbA1c, lipid paneli.

Referans yorumlar: FSH >10-15 IU/L düşük over rezervi işareti; LH/FSH oranı >2 PCOS lehine; E2 >80 pg/mL erken foliküler fazda over rezerv yorumunu değiştirir; AMH <1.1 ng/mL DOR, >3.5 ng/mL PCOS/yüksek yanıt; TSH 0.4-2.5 mIU/L fertilite için optimal aralık; prolaktin >25 ng/mL ileri değerlendirme; vitamin D <30 ng/mL destek endikasyonu; HbA1c ≥5.7% preconception glisemik kontrol.

Erkek standart paneli: Sabah 8-10 arasında total testosteron, FSH, LH, prolaktin, TSH. Total testosteron <300 ng/dL hipogonadizm düşündürür; yüksek FSH primer testiküler yetmezlik, düşük FSH+LH sekonder hipogonadizm işaretidir. Prolaktin yüksekliği makroprolaktin ile doğrulanır; kalıcı yükseklikte hipofiz görüntüleme istenir. Anabolik steroid veya eksojen testosteron kullanımı hikayesi mutlaka sorgulanmalı; sperm supresyonu yıllarca sürebilir.

Spermogram: WHO 2021 Standartları

Spermogram, erkek fertilite değerlendirmesinin temelidir. WHO 2021 6. baskı; 5. persentil alt sınır referanslarını şöyle tanımlar: Hacim ≥1.4 mL, konsantrasyon ≥16 milyon/mL, toplam sayı ≥39 milyon, toplam hareketlilik ≥42%, progresif hareketlilik ≥30%, normal morfoloji (Kruger) ≥4%, canlılık ≥54%, lökosit <1 milyon/mL, pH 7.2-8.0. Bu değerler "normalin" değil, doğal gebelik oluşturmuş grubun alt persentilidir; sınırda değerler klinik bağlamda değerlendirilmelidir.

Örnek 2-7 gün cinsel perhiz sonrası (ideal 3-5 gün), masturbasyonla, temiz kaba, laboratuvar önerisine göre alınır; 1 saat içinde işlem başlamalıdır. Tekrarlanabilirlik için 4-12 hafta arayla en az iki örnek önerilir. Sınırda-anormal sonuçlarda ileri testler (DFI, HBA, MAR/IBT, kromatin bütünlüğü) tartışılır. Ağır oligo/azoospermide karyotip, Y-mikrodelesyon, CFTR mutasyon analizi standarttır.

HSG, HyFoSy ve Histeroskopi

HSG (histerosalpingografi): Radyoopak madde ile uterus kavitesi ve tubaları X-ışını altında görüntüler. Siklusun 6-11. günü, adet bitimi ile ovulasyon arasında yapılır. 10-20 dakika sürer, hafif-orta ağrı olabilir. Tubal açıklık, tubal patoloji, kavite anomalileri (septum, polip, submüköz miyom, sineşi) ve hidrosalpenks tanısında değerlidir. Radyasyon dozu düşüktür ancak sıfır değildir.

HyFoSy (histerosalpingo-foam sonografi): Köpük kontrast maddesiyle ultrason altında değerlendirme. Radyasyonsuzdur, iyi tolere edilir, deneyimli ellerde HSG'ye eşdeğer bilgi verir. İyot alerjisi ya da radyasyondan kaçınmak isteyenlerde önceliklidir. Türkiye'de son yıllarda yaygınlaşan yöntemdir.

Ofis histeroskopi: Endometrial polip, submüköz miyom, sineşi, septum ve kronik endometrit şüphesinde altın standarttır. Anestezi genellikle gerekmez, 5-10 dakikada tamamlanır. Aynı seansta tanısal + tedavi (polipektomi, sineşiyoliz) yapılabilir. RIF (tekrarlayan implantasyon başarısızlığı) olgularında ofis histeroskopi rutin önerilir.

İleri Testler ve Endikasyonları

Sperm DNA fragmentasyonu (DFI): Açıklanamayan kısırlık, tekrarlayan gebelik kaybı, tekrarlayan IVF/ICSI başarısızlığı, ileri baba yaşı (≥40), klinik varikosel, gonadotoksik maruziyet, kronik hastalık ve yüksek ateşli enfeksiyon sonrasında endikedir. DFI >%30 kötü prognoz ile ilişkilidir. Yaşam tarzı, varikosel onarımı, antioksidan tedavi ve gerekirse testiküler sperm kullanımı düşünülebilir.

ERA / EMMA / ALICE: ERA (Endometrial Receptivity Analysis) transfer penceresini kişiselleştirir; RIF olgularında transfer başarısını artırabilir. EMMA endometrial mikrobiyomu değerlendirir; laktobasil baskın flora reseptif endometrium ile ilişkilidir. ALICE kronik endometrit patojenlerini tespit eder; RIF olgularında %20-30 sıklıkta pozitiftir. Rutin uygulama değil; endike olgularda tartışılmalıdır.

Genetik değerlendirme: Ağır oligo/azoospermide karyotip, Y-mikrodelesyon, CFTR mutasyon; tekrarlayan gebelik kaybında karyotip ve genişletilmiş taşıyıcı taraması; aile öyküsünde tek gen hastalığı olanlarda PGT-M planlaması. Genişletilmiş taşıyıcı tarama (Expanded Carrier Screening) 2024-2026 döneminde giderek yaygınlaşmıştır.

İmmünolojik değerlendirme: Rutin değildir; tekrarlayan gebelik kaybında APS (antifosfolipid sendromu) taraması, tiroid antikorları, tercihen HLA uyumsuzluk çalışmaları endike olduğunda yapılır. NK hücre analizi ve intralipid tedavisi ESHRE 2023 tarafından rutin önerilmez.

POSEIDON Sınıflaması ve Yanıt Kestirimi

POSEIDON (Patient-Oriented Strategies Encompassing IndividualizeD Oocyte Number) sınıflaması, over yanıtı beklenen düşük hastaları 4 gruba ayırır: yaş (35 altı/üstü) ve over rezervi (yeterli/yetersiz) kombinasyonuna göre. Bu sınıflama; protokol seçimi, doz ayarı, DuoStim endikasyonu ve embriyo biriktirme stratejilerini yönlendirir. 2024-2026 döneminde bireyselleştirilmiş IVF protokollerinin temelini oluşturmaktadır.

Karar Ağacı: Muayene Sonrası Yol Haritası

Klinik Vaka Senaryoları

Vaka 1 — 29 yaş, PCOS: 18 aylık gebelik girişimi. AMH 6.8 ng/mL, AFC 32, HbA1c 5.9%, BKİ 29. Yaşam tarzı + inositol + letrozol ile ovulasyon indüksiyonu; 4. siklusta gebelik. IVF gerekmedi.

Vaka 2 — 38 yaş, DOR: 8 aylık girişim. AMH 0.6 ng/mL, AFC 5. POSEIDON grup 3. Antagonist protokol + DuoStim ile 2 siklusta 8 oosit; 3 blastokist; PGT-A sonrası 1 öploid embriyo; FET ile canlı doğum.

Vaka 3 — 34 yaş kadın + 42 yaş erkek, ağır oligoteratozoospermi: Konsantrasyon 3 milyon/mL, morfoloji 1%, DFI %35. Erkekte varikosel + antioksidan + yaşam tarzı 3 ay; ardından ICSI + PGT-A; 2. denemede gebelik.

Vaka 4 — 41 yaş, açıklanamayan kısırlık: Normal panel, 2 IUI başarısız. IVF + PGT-A ile 12 oosit → 4 blastokist → 1 öploid. FET ile ilk denemede gebelik. Yaşa göre canlı doğum oranı beklentisi bireysel danışmanlıkla verildi.

Vaka 5 — 27 yaş, meme kanseri tanısı: Onkofertilite konsültasyonu; random start GnRH antagonist + letrozol protokolü ile 14 gün içinde 15 oosit dondurma; ardından onkolojik tedavi. 3 yıl sonra remisyonda IVF ve gebelik.

Özel Gruplar: Yaş, Kanser, LGBTİ+, Bekar Ebeveyn

İleri anne yaşı (≥40): Bekleme süresi doldurulmaz. Muayene aynı hafta içinde planlanır; AMH-AFC-spermogram öncelikli, HSG/HyFoSy ve genetik danışma hızlı entegre edilir. PGT-A tartışılır. Yaşa göre canlı doğum beklentisi şeffaf iletilir.

Kanser hastası (onkofertilite): Kanser tanısı sonrası tedavi öncesi 48-72 saat içinde onkofertilite konsültasyonu yapılır. Kadında random start protokolü ile 10-14 günde yumurta dondurma; erkekte sperm dondurma standarttır. Prepubertal olgularda testiküler/ovarian doku dondurma araştırma dahilindedir.

LGBTİ+ ve bekar ebeveyn adayları: Türkiye mevzuatı donör gamet ve taşıyıcı anneliğe izin vermez; bu grup için realist danışmanlık, evlat edinme dahil tüm seçeneklerin şeffaf sunumu ve psikososyal destek esastır. Ülkemizde uygulanabilir tıbbi seçenekler yasal çerçeve içinde değerlendirilir.

Kronik hastalık taşıyıcıları: Diyabet, hipertansiyon, tiroid, otoimmün hastalık, epilepsi, ruh sağlığı ilaçları kullananlarda preconception optimizasyon; ilaç değişikliği (teratojenik ilaç değişimi), hastalık aktivitesinin baskılanması ve multidisipliner takip standarttır.

Psikososyal Değerlendirme ve Destek

Fertilite muayenesi çiftler için sıklıkla belirsizlik yüklü ve stresli bir süreçtir. ESHRE ve ASRM; üreme merkezlerinde fertilite psikoloğu bulunmasını önerir. Depresyon-anksiyete taraması (PHQ-9, GAD-7), çift dinamiği, cinsel işlev bozukluğu ve tedavi uyumu değerlendirilir. Bireysel/çift terapisi, grup destek, mindfulness ve bilişsel-davranışçı yaklaşımlar hem hasta memnuniyetini hem tedavi başarısını artırır. Uzun süreli tedavi süreçlerinde çift terapisi ilişki bütünlüğünü korumak açısından değerlidir.

Yapay Zeka Destekli Değerlendirme

2026'da yapay zeka üreme tıbbı muayenesinde birçok alanda klinik karar desteği sağlar: (1) Anamnez toplama ve risk faktörü belirleme için doğal dil işleme, (2) TVUSG'de otomatik AFC sayımı ve folikül boyut ölçümü, (3) Hormonal panel yorumu ve gebelik olasılık tahmini, (4) POSEIDON sınıflaması ve protokol önerisi, (5) Spermogram morfoloji analizi (Kruger otomasyon), (6) Embriyo skorlaması ve öploidi tahmini, (7) Endometrium reseptivite tahmini. AI çıktıları kılavuz niteliğinde olmayıp, deneyimli klinisyen yorumunun yerine geçmez. Etik, mahremiyet ve aydınlatılmış onam esastır.

Maliyet, SGK ve Süreç Yönetimi

Sevkli hastalarda muayene ve temel tetkikler koşullara göre SGK kapsamında karşılanabilir. Özel sektörde 2026 itibarıyla ilk üreme tıbbı muayenesi ortalama 2.000-4.000 TL, hormonal panel 800-2.500 TL, spermogram 800-1.500 TL, HSG/HyFoSy 3.000-6.000 TL, ofis histeroskopi 6.000-12.000 TL, DFI 3.500-6.000 TL, ERA 15.000-25.000 TL, PGT-A per embriyo 8.000-15.000 TL bandındadır. IVF siklusu ilaç dahil 90.000-180.000 TL aralığında değişir. Güncel şartlar merkez ve SGK duyurularıyla doğrulanmalıdır. Tam bir çift değerlendirmesi 2-4 haftada tamamlanır; sonuçların birlikte yorumu için tek çok disiplinli konsültasyon randevusu süreci hızlandırır.

Etik ve Yasal Çerçeve

Türkiye'de üreme tıbbı uygulamaları Sağlık Bakanlığı ÜYTE Yönetmeliği ile düzenlenir. Donör gamet (sperm, oosit) ve taşıyıcı annelik yasaktır; sadece evli çiftin kendi gametleri kullanılır. Sınır ötesi üreme sağlığı hizmetleri (cross-border reproductive care) konusunda hastaya doğru bilgi vermek ve realist danışmanlık yapmak hekimin sorumluluğundadır. Aydınlatılmış onam; başarı oranı, riskler, komplikasyonlar, alternatifler, maliyet ve tedavinin sona ermesi durumu içermelidir. Embriyo saklama süreleri, izinler ve boşanma-ölüm durumlarında karar prosedürleri yazılı sözleşme ile önceden belirlenmelidir. KVKK ve GDPR uyumlu veri koruması esastır.

Muayenenin Doğum Sonrası Değeri

Muayene sonucu bir kez tamamlansa da fertilite dinamiktir. Over rezervi yılda azalır; spermogram parametreleri yaşam tarzı, yaş ve sağlık durumuna göre değişir. Bir gebelik sonrası ikinci çocuk planı için 12-18 ay içinde yeniden değerlendirme; sekonder kısırlık riski taşıyanlarda özellikle önemlidir. Embriyo/oosit saklama yapılmışsa, saklama süresinin uzatılması, kullanım kararları ve etik seçenekler zamanında konuşulmalıdır.

Mitler ve Gerçekler

• Mit: "Doktor muayene yapıp direkt IVF önermeli." Gerçek: IVF ilk basamak değildir; endikasyon, alternatiflerin tükenmesi ve çift tercihine göre karar verilir.
• Mit: "AMH düşükse IVF başarısız olur." Gerçek: AMH oosit sayısını yansıtır; yaş kaliteyi belirler. Düşük AMH ile başarılı IVF mümkündür.
• Mit: "Erkek muayenesi gerekmez, spermogram yeter." Gerçek: Fizik muayene varikosel, testis patolojisi, hormonal problem gibi düzeltilebilir nedenleri ortaya çıkarır.
• Mit: "Tek muayene tanı için yeter." Gerçek: Fertilite muayenesi süreçtir; test kombinasyonları ve zamanlı planlama gerektirir.
• Mit: "Muayene ağrılıdır." Gerçek: Muayene ve TVUSG genelde ağrısızdır; HSG hafif-orta sancıya neden olabilir, HyFoSy iyi tolere edilir.

Doktora Sorulması Gereken Sorular

• Yaşıma ve öyküme göre önceliğim hangi testlerdir?
• AMH-AFC değerlerim yaşıma göre nerede duruyor?
• HSG mi HyFoSy mi benim için daha uygun?
• Spermogram sonucumun klinik anlamı nedir; DFI istenmeli mi?
• Genetik değerlendirme benim için gerekli mi?
• Sonuçlarıma göre en olası tedavi seçeneği hangisidir?
• Yaşam tarzı değişikliklerinin süreme etkisi ne kadardır?
• Merkezinizin başarı oranları yaş grubuma göre nedir?
• Hangi işlemler SGK, hangileri özel ödemedir?
• Psikolojik destek programınız var mı?
• İkinci görüş almak isterseniz nasıl bir yönlendirme önerirsiniz?

Doğru Merkez Nasıl Seçilir?

Üreme tıbbı muayenesi için tercih edilecek merkez; Sağlık Bakanlığı ruhsatlı, yıllık yüksek siklus hacmine sahip, akredite embriyoloji ve androloji laboratuvarı (ISO, CAP, ESHRE) bulunan, time-lapse embriyoskopi, AI destekli skorlama, PGT, ERA ve mikroTESE altyapısı olan, şeffaf başarı verisi paylaşan, çok disiplinli ekip (üreme tıbbı, androloji, embriyoloji, genetik, psikoloji, beslenme) barındıran bir merkez olmalıdır. Bağımsız değerlendirme ve karar süreci için klinikuzmani.com.tr platformu incelenebilir.

Muayene Sonrası Tedavi Bağlantıları

Muayenenin çıktısı; IUI (aşılama), tüp bebek (IVF), ICSI, PGT, donmuş embriyo transferi, yumurta dondurma, embriyo dondurma, fertilite koruma, fertilite değerlendirmesi, üreme sağlığı danışmanlığı gibi süreçlere köprü oluşturur. Cerrahi gerektiren durumlar (varikosel, endometrioma, submüköz miyom, tubal patoloji) ART öncesi zamanlanır.

Sık Sorulan Sorular (FAQ)

Üreme tıbbı muayenesi nedir?

Üreme tıbbı (reprodüktif endokrinoloji ve infertilite) muayenesi; kadın ve erkek partneri birlikte, standart bir protokolle değerlendiren uzman muayenedir. Ayrıntılı anamnez, fizik-jinekolojik-androlojik muayene, transvajinal ultrason ile AFC, hormonal panel, WHO 2021 spermogram, tubal-uterin değerlendirme ve endike ileri testleri kapsar; sonuçta bireyselleştirilmiş tanı-tedavi yol haritası çıkar.

Üreme tıbbı muayenesine kimler başvurmalıdır?

35 yaş altında 12 ay, 35 yaş ve üzerinde 6 ay içinde korunmasız düzenli ilişkiye rağmen gebe kalamayan çiftler; adet düzensizliği, PCOS, endometriozis, tekrarlayan gebelik kaybı, pelvik cerrahi/enfeksiyon öyküsü olan kadınlar; ağır oligo/azoospermi, varikosel, kriptorşidizm, testis cerrahisi öyküsü olan erkekler; onkolojik tedavi planı olan bireyler ve preconception danışmanlığı isteyen çiftler değerlendirmeye alınmalıdır.

İlk randevu ne kadar sürer?

İlk üreme tıbbı muayenesi çift için ortalama 45-60 dakika sürer. Bu süre anamnez, çift değerlendirmesi, jinekolojik muayene ve TVUSG, androloji muayenesi/yönlendirmesi ile test planlamasını içerir. Karmaşık öyküde 90 dakikaya kadar uzayabilir; ilk randevuda çiftin birlikte gelmesi süreç kalitesini artırır.

İlk randevuya nasıl hazırlanmalıyız?

Önceki tüm test sonuçları (hormonal, spermogram, HSG, ultrason raporları), ameliyat notları, ilaç listesi, aşı durumu, kronik hastalık kayıtları ve son 3 adet siklusunun tarihleri getirilmelidir. Erkek partner için son 6 ay içindeki spermogram, mümkünse 3-5 gün cinsel perhiz sonrası taze sonuç yararlıdır. Menstrüel takvim uygulaması veriler önemli katkı sağlar. Aç gelmek zorunlu değildir; ancak bazı hormonlar (açlık insülini, HbA1c) planlanacaksa 8 saat açlık istenebilir.

Muayene adet döneminin kaçıncı günü yapılır?

İlk muayene için özel gün şartı yoktur. Ancak bazı test ve incelemeler zamanlıdır: FSH, LH, E2 için siklusun 2-4. günü; AFC için 2-5. gün; HSG/HyFoSy siklusun 6-11. günü (adet bitimi ile ovulasyon arası); endometrium değerlendirmesi için siklusun 19-22. günü (luteal faz) tercih edilir. AMH ve prolaktin siklusun herhangi bir gününde ölçülebilir. Doktor, muayene sonrası test planını takvime yerleştirir.

Muayenede jinekolojik değerlendirme nasıl yapılır?

Kadın muayenesi; genel fizik muayene, meme muayenesi (endike ise), tiroid palpasyonu, karın muayenesi, spekülüm ile serviks incelemesi (gerekirse smear), bimanuel pelvik muayene ve transvajinal ultrasonu içerir. TVUSG ile uterus (miyom, adenomyozis, polip), overler (kist, endometrioma), AFC ölçümü ve pelvik patoloji değerlendirilir. Muayene hijyenik, mahremiyet gözetilerek, hastanın onamıyla yapılır.

Erkek muayenesi nelerden oluşur?

Androloji muayenesi; boy-kilo-BKİ, ikincil cinsiyet karakterleri, meme muayenesi (jinekomasti), skrotum ve testis palpasyonu (volüm, kıvam, tümoral bulgu), varikosel değerlendirmesi (ayakta, Valsalva manevrası), penis muayenesi, inguinal bölge ve prostat muayenesini (endike ise) kapsar. Klinik varikosel şüphesinde skrotal doppler USG istenir; WHO 2021 kriterlerine göre en az iki spermogram planlanır.

Muayenede hangi hormon testleri istenir?

Standart kadın hormon paneli: siklusun 2-4. günü FSH, LH, E2; herhangi bir gün AMH; TSH, prolaktin, 25-OH vitamin D. Endike olduğunda serbest T3-T4, tiroid antikorları, total testosteron, DHEAS, 17-OH progesteron, SHBG, prolaktin (yüksekse makroprolaktin), açlık glukoz, insülin, HbA1c, lipid paneli. Erkekte FSH, LH, total testosteron (sabah 8-10), prolaktin, TSH; ağır olgularda serbest testosteron, estradiol, SHBG istenir.

AFC ve AMH birlikte mi bakılır?

Evet, over rezervinin en güvenilir değerlendirmesi AMH + AFC kombinasyonuyladır. AMH hormonal, AFC sonografik göstergedir; birbirini doğrular. AMH < 1.1 ng/mL ve AFC < 5-7 düşük over rezervini, AMH > 3.5 ng/mL ve AFC > 15-20 PCOS veya yüksek yanıt riskini düşündürür. Klinik karar; yaş, öykü, sonografik ve hormonal bulguların birlikte yorumlanmasıyla verilir.

Muayeneden sonra hangi testler istenir?

Kadında: hormonal panel, TVUSG-AFC, HSG veya HyFoSy, enfeksiyon serolojisi (HBsAg, anti-HCV, HIV, rubella IgG, VDRL/TPHA), endike ise ofis histeroskopi, karyotip, trombofili paneli. Erkekte: WHO 2021 spermogram (en az iki örnek), androloji muayenesi, endike varikoselde skrotal doppler USG, DFI, ağır oligo/azoospermide karyotip, Y-mikrodelesyon, CFTR mutasyon analizi. Tetkikler öyküye göre bireyselleştirilir; rutin geniş panel gereksizdir.

HSG mi HyFoSy mi tercih edilir?

HSG (histerosalpingografi) X-ışınıyla, HyFoSy (histerosalpingo-foam sonografi) ultrasonla tubaları görüntüler. HSG kavite ve tubal anatomiyi ayrıntılı gösterir, radyasyon içerir. HyFoSy radyasyonsuzdur, iyi tolere edilir, deneyimli ellerde HSG'ye eşdeğer bilgi verir. Alerji, iyot duyarlılığı olanlar ve X-ışınından kaçınmak isteyenlerde HyFoSy önceliklidir; kompleks anatomilerde HSG hâlâ altın standarda yakındır. Tercih merkez deneyimine ve klinik bağlama göre yapılır.

Muayene sonucuna göre hangi tedaviler önerilir?

Yaş, tanı, over rezervi, tubal-uterin durum, spermogram ve süre birlikte değerlendirilir. Ovulasyon indüksiyonu (klomifen, letrozol, gonadotropin), IUI (kontrollu aşılama), IVF (tüp bebek), ICSI, PGT-A/M/SR, donmuş embriyo transferi, fertilite koruma (yumurta/embriyo/sperm dondurma), cerrahi tedaviler (varikoselektomi, histeroskopik cerrahi, endometrioma cerrahisi) seçenekleri bireyselleştirilir. Hedef minimum girişimle maksimum canlı doğumdur.

Muayene ücreti ne kadardır ve SGK karşılar mı?

Fiyatlar merkeze ve şehre göre değişir. SGK sevkli hastalarda muayene ve temel tetkikler koşullara göre karşılanabilir. Özel sektörde ilk üreme tıbbı muayenesi 2026 itibarıyla ortalama 2.000-4.000 TL arasında seyreder; testler ayrı fiyatlandırılır. Genetik, DFI, ERA/EMMA/ALICE gibi ileri testler genellikle özel ödemededir. Güncel şartlar merkez ve SGK duyuruları ile doğrulanmalıdır.

Muayene öncesi cinsel perhiz veya beslenme kısıtı var mı?

Kadın muayenesinde özel bir cinsel perhiz gerekmez. Spermogram için 2-7 gün (ideal 3-5 gün) cinsel perhiz önerilir. Bazı hormonal testler için 8 saat açlık, ilaç kullanımının önceden bildirilmesi ve son 24 saatte alınan ilaçların (özellikle NSAID, kortikosteroid, uyku hapı, doğum kontrol hapı) doktora söylenmesi gerekir. Cinsel ilişki, muayene ve TVUSG'yi olumsuz etkilemez; ancak spekülüm muayenesinden 24 saat önce kaçınılması pratik önerilir.

İkinci görüş almak mantıklı mı?

Evet. Özellikle IVF öncesi, DOR, POI, ağır erkek faktörü ve tekrarlayan başarısızlık olgularında ikinci görüş; gereksiz tedaviden kaçınmayı ve alternatif protokollerin görülmesini sağlar. Tüm testlerin tekrar yapılması gerekmez; mevcut raporlar üzerinden değerlendirme mümkündür. Bağımsız yönlendirme için akademik referansı güçlü klinikler ve platformlar tercih edilmelidir.

Kaynaklar

• ESHRE Guideline: Female Fertility Assessment, 2023.
• ESHRE Guideline: Male Fertility Assessment, 2023.
• ASRM Practice Committee Opinion: Diagnostic Evaluation of the Infertile Female, 2024.
• ASRM Practice Committee Opinion: Diagnostic Evaluation of the Infertile Male, 2024.
• ASRM Practice Committee Opinion: Testing and Interpretation of Measures of Ovarian Reserve, 2024.
• WHO Laboratory Manual for the Examination and Processing of Human Semen, 6th Edition, 2021.
• WHO Infertility Fact Sheet, 2024.
• ESHRE Good Practice Recommendations: Ovarian Stimulation for IVF/ICSI, 2023.
• POSEIDON Group. Consensus on the definition and management of low prognosis patients, 2016 (update 2023).
• HFEA Fertility Treatment Trends and Figures, 2025.
• SART National Summary Report, 2024.
• TSRM Türkiye Üreme Sağlığı ve İnfertilite Derneği Ulusal Verileri, 2024.
• Sağlık Bakanlığı ÜYTE Yönetmeliği, güncel sürüm.

Editöryel Not ve Sorumluluk Reddi

Bu içerik Tüp Bebek Rehberi bağımsız editöryel ekibi tarafından, güncel uluslararası kılavuzlar (ESHRE, ASRM, HFEA, WHO) ve hakemli literatür temelinde hazırlanmıştır. Hiçbir tıbbi tanı, tedavi veya reçete önerisi niteliği taşımaz. İstatistikler nüfus ortalamalarıdır; bireysel prognoz mutlaka bir üreme sağlığı uzmanı tarafından değerlendirilmelidir. Sitemiz bir klinik başvuru hizmeti değildir; herhangi bir sağlık kuruluşunu veya hekimi tavsiye etmez, desteklemez ya da garanti etmez. Acil sağlık durumlarında 112'yi arayınız.