Yumurtalık Rezervi Ölçümü 2026: AMH, AFC, FSH ve İnhibin B ile Over Rezervi Değerlendirme Rehberi

Yumurtalık (Over) Rezervi Nedir?

Over rezervi, bir kadının yumurtalıklarında bulunan tüm primordial (dinlenme fazındaki) foliküllerin toplam sayısını ifade eder. Kadın doğduğunda yaklaşık 1-2 milyon primordial folikülle doğar; puberteye kadar bu sayı 300-400 bine düşer, üreme çağı boyunca aylık folikül tükenmesi ve atrezi ile menopoza kadar tükenir. 2026'da over rezervi ölçümü; infertilite değerlendirmesinin, IVF planlamasının, fertilite korumanın ve menopoz zamanlamasının temel taşıdır.

Over rezervinin tam sayısını doğrudan ölçmek mümkün olmadığı için; onun aynası olan büyümekte olan antral folikül havuzunu ölçen dolaylı belirteçler kullanılır: AMH, AFC, FSH, östradiol, inhibin B. 2026 ESHRE kılavuzu bu belirteçlerin birlikte yorumlanmasını, tek başına karar verilmemesini vurgular.

Kimlere Over Rezervi Ölçümü Yapılır?

• İnfertilite değerlendirmesinin ilk basamağı — her kadına.
• Tüp bebek/IVF protokolü ve dozaj planlaması öncesi.
• 35 yaş üstü fertilite planlaması.
• Azalmış over rezervi (DOR) veya prematür over yetmezliği (POI) şüphesi.
• PCOS tanı ve takibi.
• Yumurta veya embriyo dondurma öncesi.
• Onkofertilite: Kemoterapi/radyoterapi öncesi ve sonrası izlem.
• Endometrioma cerrahisi öncesi ve sonrası.
• Tekrarlayan IVF başarısızlığında protokol yeniden değerlendirmesi.
• Sosyal yumurta dondurma öncesi danışmanlık.
• Aile öyküsünde erken menopoz olan kadınlar.
• FMR1 premutasyonu, BRCA1/2 mutasyonu taşıyıcıları.

Over Rezervi Testleri — Detaylı

1. AMH (Anti-Müllerian Hormon)

Preantral ve küçük antral (2-9 mm) foliküllerin granüloza hücrelerinden salgılanır. Menstrüel siklustan bağımsız ölçülebilir; siklus içi varyasyon <%15. En kararlı biyokimyasal belirteç. Ölçüm birimi: ng/mL veya pmol/L (ng/mL × 7.14 = pmol/L).

Yaşa Göre AMH Ortalama Değerleri (ng/mL) — 2026 Güncel

Yaş	Ortalama	10. Persentil	90. Persentil
25	3.8	1.8	7.0
30	2.9	1.3	5.5
35	2.0	0.8	4.0
40	1.0	0.3	2.5
45	0.3	0.05	1.0

AMH Yorumu

• <0.5 ng/mL: Ciddi DOR / POI.
• 0.5-1.1 ng/mL: Düşük over rezervi.
• 1.1-3.5 ng/mL: Normal.
• >3.5-4 ng/mL: Yüksek — PCOS/PCOM olasılığı, OHSS riski.

2. Antral Folikül Sayımı (AFC)

Erken foliküler fazda transvajinal ultrason ile iki yumurtalıktaki 2-10 mm çaplı foliküllerin sayılmasıdır. AMH ile birlikte over rezervinin en güvenilir görsel belirtecidir.

AFC Yorumu (2026)

• <5: Ciddi DOR.
• 5-7: Düşük rezerv.
• 8-15: Normal.
• 16-24: Yüksek-normal.
• >24: PCOM, OHSS riski.

3. Bazal FSH ve Östradiol (E2)

Menstrüel siklusun 2-4. günlerinde ölçülür. FSH artışı azalmış inhibin B'ye ikincil olarak over rezervinin azaldığını gösterir. Ancak siklustan siklusa varyasyonu yüksektir (%30-50); modern pratik bu nedenle FSH'ye tek başına dayanmayı önermez.

• FSH <10 IU/L: Normal rezerv.
• FSH 10-15 IU/L: Sınırda / azalmış rezerv.
• FSH >15 IU/L: Azalmış rezerv, zayıf IVF yanıtı riski.
• FSH >25 IU/L: POI şüphesi (tekrar ölçüm ile doğrulama).
• E2 >80 pg/mL (bazal): Yanıltıcı normal FSH; erken folikülogenez ile suprese olmuş.

4. İnhibin B

Antral foliküllerin granüloza hücrelerinden salgılanır; hipofizin FSH salgısını baskılar. Siklusun 2-4. günü ölçülür. Klinik pratikte 2026'da AMH'nin gölgesinde kalmış olsa da bazı durumlarda (özellikle POI şüphesi ve granüloza hücre tümörü takibi) hâlâ değerlidir.

• Normal: >45 pg/mL.
• Düşük rezerv: <45 pg/mL.

5. Clomiphene Citrate Challenge Test (CCCT)

Eski bir provokasyon testi; siklusun 3. günü FSH ölçümü, 5-9. günler klomifen 100 mg, 10. gün tekrar FSH. Toplam FSH >26 IU/L ise DOR. 2026 kılavuzları AMH ve AFC varlığında bu testi artık önermez.

6. GnRH Agonist Stimülasyon Testi

Araştırma amaçlıdır; rutin klinik pratikte kullanılmaz.

2026 Test Kombinasyonu Önerisi (ESHRE)

Kombinasyon	Duyarlılık	Özgüllük	Kullanım
Yalnız AMH	%82	%80	Hızlı tarama
Yalnız AFC	%80	%78	Görsel değerlendirme
AMH + AFC	%92	%88	Altın standart
AMH + AFC + FSH	%94	%89	Sınırda vakalar

POSEIDON Sınıflaması (2026 Güncel)

POSEIDON grup 3 ve 4 hastalar (düşük AMH/AFC) için stratejiler: DuoStim, yüksek doz gonadotropin + LH desteği, androjen (DHEA/testosteron) ön tedavisi, growth hormone adjuvanı, doğal siklus/mini-IVF, gerekli vakalarda yumurta bağışı danışmanlığı.

Grup	Yaş	Over Rezervi	Öneri
1	<35	Normal	Yeniden protokol optimizasyonu
2	≥35	Normal	Yüksek doz + LH desteği
3	<35	Düşük	DuoStim + androjen ön tedavi
4	≥35	Düşük	DuoStim / donör oosit danışmanlığı

Düşük Over Rezervi (DOR) — Nedenleri

• Fizyolojik yaşlanma (35+ yaş).
• Genetik: FMR1 premutasyonu, BRCA1/2, Turner mozaik, POI aile öyküsü.
• Otoimmün over yetmezliği (Hashimoto, Addison birlikteliği).
• Endometriozis (özellikle bilateral endometrioma).
• Önceki ovaryan cerrahi (kistektomi, ooforektomi).
• Kemoterapi/radyoterapi öyküsü.
• Sigara (over yaşını 1-4 yıl hızlandırır).
• Kronik inflamasyon, ciddi obezite/malnütrisyon.
• Çevresel toksinler (BPA, ftalatlar, pestisitler).

DOR Tedavi Stratejileri (2026 Güncel)

Yaşam Tarzı ve Beslenme

• Sigara bırakma (mutlak).
• BMI 18.5-24.9 hedefi.
• Akdeniz diyeti; şeker ve trans yağ kısıtlaması.
• Kronik stres yönetimi.
• Yeterli uyku (7-9 saat).
• Endokrin bozucu maddelere maruziyet azaltma (BPA-free ürünler).

Antioksidan ve Adjuvan Tedaviler

• CoQ10 (ubikuinol): 400-600 mg/gün, 8-12 hafta. Mitokondriyal enerji üretimini artırır.
• DHEA: 75 mg/gün (3×25 mg), 8-12 hafta. Androjen substratını artırır; POSEIDON grup 3-4.
• Vitamin D: 25-OH D >30 ng/mL hedefi; eksiklikte 2000-4000 IU/gün.
• Melatonin: 3 mg/gün akşam. Oosit oksidatif stresini azaltır.
• Omega-3: 1-2 g/gün EPA/DHA.
• Myoinositol: 2 g × 2/gün; özellikle PCOS'ta oosit kalitesini artırır.
• NAC: 600-1200 mg/gün.

IVF Protokol Optimizasyonu

• Antagonist protokol (esneklik + güvenlik).
• Yüksek doz gonadotropin (300-450 IU/gün) + r-hLH veya hMG.
• DuoStim (aynı siklusta çift stimülasyon).
• PPOS (Progestin-Primed Ovarian Stimulation).
• Mini-IVF / doğal siklus alternatifi.
• Growth hormone adjuvanı (seçilmiş vakalarda).
• Freeze-all embryo bankalama.

Cerrahi ve İleri Teknikler

• PRP (Platelet-Rich Plasma) ovaryan enjeksiyonu — deneysel, 2026 kanıt düzeyi orta.
• Ovaryan doku dondurma ve reimplantasyonu — onkofertilite için standart.
• Mitokondriyal replasman terapisi (MRT) — araştırma aşamasında.
• In vitro folikül aktivasyonu (IVA) — POI'de deneysel.

Yüksek Over Rezervi (PCOS/PCOM) ve OHSS Riski

AMH >3.5-4 ng/mL veya AFC >24 olan kadınlar OHSS için yüksek risk grubundadır. 2026 stratejileri:

• Antagonist protokol (agonist yerine).
• Düşük başlangıç gonadotropin dozu (100-150 IU/gün).
• GnRH agonist trigger (dual trigger).
• Freeze-all strateji.
• Kabergolin (0.5 mg/gün × 8 gün) profilaksisi.
• Metformin ön tedavi (insülin direncinde).

Over Rezervi ve Yumurta Kalitesi — Önemli Ayrım

Over rezervi ölçümleri (AMH, AFC, FSH) yumurta sayısını gösterir; yumurta kalitesini değil. Yumurta kalitesi büyük ölçüde kadın yaşına bağlıdır. 25 yaşında AMH 0.5 olan bir kadının kalitesi, 42 yaşında AMH 3.0 olan bir kadından daha iyi olabilir. Bu nedenle danışmanlıkta yaş + rezerv birlikte değerlendirilmelidir.

Vaka Örnekleri

Vaka 1: 33 yaşında, sınırda rezerv

33 yaşında, 2 yıllık infertilite. AMH 1.2 ng/mL, AFC 8, FSH 9.5 IU/L. POSEIDON grup 1 sınırı. Antagonist protokol, 225 IU r-FSH + 75 IU r-hLH; 10 oosit, 7 M2, 4 blastokist, PGT-A sonrası 2 öploid embriyo. Doğal siklus FET → canlı doğum.

Vaka 2: 40 yaşında, düşük rezerv

40 yaşında, AMH 0.7 ng/mL, AFC 4, FSH 12 IU/L. POSEIDON grup 4. Ön tedavi: DHEA 75 mg + CoQ10 600 mg 10 hafta. DuoStim protokol, yüksek doz gonadotropin. Foliküler faz: 3 oosit; luteal faz: 4 oosit. Toplam 5 M2, 2 blastokist, 1 öploid. FET → canlı doğum.

Vaka 3: 29 yaşında PCOS

29 yaşında, oligomenore, AMH 8.2 ng/mL, AFC 30. Antagonist protokol, 100 IU r-FSH, GnRH agonist trigger, freeze-all. 22 oosit, 16 M2, 12 blastokist. Kabergolin profilaksisi. Hafif OHSS ile taburcu. Doğal siklus FET → canlı doğum.

Sık Yapılan Hatalar

• Tek bir belirtece (özellikle FSH'ye) dayanarak karar vermek.
• OKS kullanan hastada AMH ve AFC ölçümünü yorumlamak.
• Düşük AMH'yi "infertilite" olarak yorumlamak.
• Yaş faktörünü göz ardı ederek "iyi rezerv = iyi kalite" varsaymak.
• Rezerv testleri normalse ileri araştırma yapmamak.
• Endometrioma varlığında AFC'nin gerçek değeri yansıtmadığını unutmak.
• DOR'da hemen yumurta bağışı önerisi — DuoStim ve androjen ön tedavi denenmeden.

2026'da Yapay Zeka ve Over Rezervi

• AI destekli otomatik AFC sayımı (SonoAVC, Samsung 5D, Mindray).
• Bireyselleştirilmiş gonadotropin doz nomogramları (ISO 2026).
• Makine öğrenmesi ile POSEIDON sınıflaması ve tedavi öngörüsü.
• AMH-AFC uyumsuzluğunu değerlendiren karar destek sistemleri.
• Yumurta kalitesi tahmini için oosit görüntü analizi (embriyoskop AI).

2026 Kılavuzları ve Referanslar

• ESHRE Guideline: Ovarian Stimulation for IVF/ICSI, 2026 Update.
• ASRM Practice Committee: Testing and Interpreting Measures of Ovarian Reserve, 2026.
• NICE Guideline NG73: Fertility Problems, 2026 revision.
• POSEIDON Group Consensus, 2026.
• TSRM Kılavuzu, 2026.
• Human Reproduction Update, 2025-2026.
• Fertility and Sterility, 2025-2026.

Sonuç

Yumurtalık rezervi ölçümü, 2026 üreme tıbbında bireyselleştirilmiş IVF ve fertilite koruma stratejilerinin temelidir. AMH ve AFC birlikte altın standarttır; FSH, E2 ve inhibin B sınırda vakalarda ek bilgi sağlar. Düşük over rezervi (DOR) tanısı asla "infertilite" ile eş anlamlı değildir; POSEIDON sınıflaması ve DuoStim, androjen ön tedavisi, growth hormon adjuvanı gibi stratejilerle başarı elde edilebilir. Yüksek rezervde ise OHSS güvenliği ön plana alınır. Her değerlendirme deneyimli bir üreme endokrinoloğu tarafından yaş, klinik bağlam ve hasta hedefleri gözetilerek yapılmalıdır.